Gia đình là trường học đầu tiên và quan trọng nhất của mọi đứa trẻ, đặc biệt là trẻ có rối loạn phổ tự kỷ. Nhiều cha mẹ cảm thấy áp lực khi tìm kiếm cách dạy trẻ tự kỷ ở nhà, loay hoay không biết bắt đầu từ đâu giữa “ma trận” các phương pháp.
Tuy nhiên, dưới góc độ tâm lý, việc cách dạy trẻ tự kỷ tại nhà không nên là những giờ học khô cứng trên bàn ghế. Đó phải là hành trình “xâm nhập” vào thế giới của con, hiểu ngôn ngữ riêng của con để dẫn dắt con hòa nhập. Bài viết này sẽ cung cấp lộ trình 6 bước cụ thể giúp cha mẹ đồng hành cùng con hiệu quả.
1. Nguyên tắc “Đồng điệu trước, Dẫn dắt sau”
Sai lầm lớn nhất trong nhiều cách dạy trẻ tự kỷ ở nhà là sự áp đặt nóng vội. Cha mẹ thường muốn con làm theo ý mình ngay lập tức (như ngồi im, khoanh tay) mà quên mất việc kết nối. Với não bộ nhạy cảm của trẻ, điều này vô tình tạo ra sự chống đối, khiến cách dạy trẻ tự kỷ tại nhà trở nên bế tắc.
-
Góc nhìn tâm lý: Hãy tưởng tượng con đang ở trong một “bong bóng” riêng. Để áp dụng hiệu quả bất kỳ cách dạy trẻ tự kỷ ở nhà nào, bạn phải tìm cách chui vào bong bóng đó thay vì cố lôi con ra. Để thấu hiểu sâu sắc cơ chế này, nhiều phụ huynh hiện đại đã tham gia các khóa học tâm lý học online, từ đó biết cách điều chỉnh hành vi của chính mình để phù hợp với con.
-
Thực hành: Hãy bắt chước hành động của con (nếu con xếp xe, bạn cũng xếp xe). Khi thấy bạn “cùng tần số”, con sẽ bắt đầu chú ý đến bạn. Đây chính là nền tảng cốt lõi để bắt đầu dạy trẻ tự kỷ kỹ năng giao tiếp xã hội một cách tự nhiên nhất.
2. Thiết lập môi trường: Chìa khóa cho cách dạy trẻ tự kỷ tập trung
Trẻ tự kỷ thường bị rối loạn xử lý giác quan, dễ bị xao nhãng bởi âm thanh hoặc ánh sáng. Do đó, muốn áp dụng cách dạy trẻ tự kỷ tập trung, bước đầu tiên cha mẹ phải làm là “làm sạch” môi trường.
-
Không gian tối giản: Trong các cách dạy trẻ tự kỷ tại nhà, việc loại bỏ đồ chơi thừa, tranh ảnh sặc sỡ khỏi tầm mắt trong giờ học là bắt buộc. Một không gian yên tĩnh không chỉ giúp con tập trung mà còn là tiền đề quan trọng để triển khai phương pháp dạy trẻ tự kỷ chậm nói đạt hiệu quả cao (vì trẻ nghe rõ lời cha mẹ hơn).
-
Sử dụng Lịch trình hình ảnh (Visual Schedule): Não trẻ tự kỷ tư duy bằng hình ảnh. Hãy dán lịch trình công việc (Đánh răng -> Ăn sáng -> Chơi bóng) lên tường.
-
Lợi ích: Khi biết trước điều gì sẽ xảy ra, trẻ sẽ giảm bớt lo âu và hợp tác hơn. Đây là bí quyết giúp cách dạy trẻ tự kỷ ở nhà trở nên nhẹ nhàng hơn cho cả mẹ và bé.
>>>Bài viết liên quan: 7 Kỹ Thuật Dạy Trẻ Tự Kỷ Hiệu Quả Dưới Góc Nhìn Tâm Lý
3. Phương pháp dạy trẻ tự kỷ chậm nói: Tạo ra “Sự cám dỗ giao tiếp”
Đừng biến các phương pháp dạy trẻ tự kỷ chậm nói thành những buổi “trả bài” từ vựng khô khan. Trong các cách dạy trẻ tự kỷ ở nhà, hãy biến lời nói thành công cụ quyền năng để trẻ đạt được điều mình muốn.
-
Kỹ thuật “Ăn vạ có chủ đích” (Communication Temptations): Thay vì đưa ngay món đồ con thích, hãy đặt nó trong tầm mắt nhưng ngoài tầm với, hoặc đặt trong hộp trong suốt đậy kín. Đây là bí quyết trong cách dạy trẻ tự kỷ tại nhà giúp kích thích nhu cầu tương tác, đồng thời là bài học vỡ lòng quan trọng thường thấy trong các giáo trình học giáo dục đặc biệt online.
-
Thực hành: Khi con cố gắng lấy, hãy chờ đợi. Đừng giúp ngay. Khuyến khích con dùng ngón tay chỉ (chỉ tay) hoặc phát ra âm thanh. Ngay khi con nỗ lực thực hiện, hãy đưa đồ vật và nói to tên vật đó. Hành động này không chỉ hỗ trợ cách dạy trẻ tự kỷ tập trung vào đối tượng giao tiếp mà còn giúp trẻ hiểu bài học tâm lý quan trọng: “Giao tiếp giúp mình giải quyết vấn đề”.
>>>Khóa học bạn có thể sẽ thích: Sàng lọc và phát hiện sớm trẻ rối loạn phát triển
4. Dạy trẻ tự kỷ kỹ năng giao tiếp xã hội qua Trò chơi nhập vai
Đối với trẻ tự kỷ, các quy tắc xã hội là những khái niệm trừu tượng và khó hiểu. Do đó, việc dạy trẻ tự kỷ kỹ năng giao tiếp xã hội cần sự cụ thể hóa cao độ.
-
Sử dụng Câu chuyện xã hội (Social Stories): Đây là công cụ đắc lực trong cách dạy trẻ tự kỷ ở nhà. Hãy vẽ hoặc in các tình huống ngắn (Ví dụ: Cách chào bác bảo vệ, Cách xin lỗi khi làm vỡ đồ) để con dễ hình dung.
-
Trò chơi luân phiên (Turn-taking): Chơi ném bóng hoặc xếp gỗ theo quy tắc “Lượt của mẹ” – “Lượt của con”. Hoạt động này vừa rèn luyện cách dạy trẻ tự kỷ tập trung, vừa là nền tảng của phương pháp dạy trẻ tự kỷ chậm nói (hiểu về sự qua lại trong hội thoại).
-
Gương mặt biểu cảm: Dạy con nhận diện cảm xúc (vui, buồn, giận) qua gương hoặc thẻ tranh. Việc lồng ghép bài tập này vào cách dạy trẻ tự kỷ tại nhà sẽ giúp con phát triển khả năng thấu cảm và phản ứng phù hợp hơn với mọi người xung quanh.
>>>Bài viết liên quan: Giải Mã Biểu Hiện Chậm Nói Và Lời Khuyên Tâm Lý Cho Cha Mẹ
5. Tận dụng sinh hoạt hàng ngày làm bài học
Cách dạy trẻ tự kỷ tại nhà hiệu quả nhất là lồng ghép vào mọi hoạt động sống.
-
Giờ tắm: Dạy về các bộ phận cơ thể, khái niệm chìm/nổi, nóng/lạnh.
-
Giờ ăn: Dạy về màu sắc rau củ, kỹ năng nhai nuốt, mời người lớn.
-
Giờ mặc quần áo: Dạy kỹ năng vận động tinh (cài cúc, kéo khóa). Việc học trong bối cảnh thực tế giúp trẻ nhớ lâu hơn và biết cách áp dụng kiến thức vào cuộc sống (Generalization).
6. Khen ngợi và Củng cố tích cực
Trẻ tự kỷ rất nhạy cảm với thái độ của cha mẹ. Lời quát mắng thường làm trẻ sợ hãi và thu mình.
-
Nguyên tắc “Sandwich”: Khen ngợi – Sửa lỗi – Khen ngợi.
-
Phần thưởng: Sử dụng những thứ con thích (sticker, đồ chơi xoay) để thưởng ngay lập tức khi con làm đúng một hành vi nhỏ (như biết khoanh tay, biết nhìn vào mắt mẹ).
Kết luận
Hành trình áp dụng cách dạy trẻ tự kỷ ở nhà không cần quá nhiều kỹ thuật cao siêu, mà cần nhất là sự kiên nhẫn và tình yêu thương. Dù bạn đang tìm phương pháp dạy trẻ tự kỷ chậm nói, rèn cách dạy trẻ tự kỷ tập trung hay từng bước dạy trẻ tự kỷ kỹ năng giao tiếp xã hội, sự đồng hành của gia đình luôn là chìa khóa vàng giúp con hòa nhập.
Đừng để mình đơn độc trên con đường này. Hãy liên hệ OME Việt Nam ngay hôm nay để được tư vấn lộ trình cách dạy trẻ tự kỷ tại nhà khoa học và phù hợp nhất cho con.
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM
Hotline: 0966.000.643
Website: ome.edu.vn
Email: [email protected]
Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội
Để lại một bình luận