Rối loạn ngôn ngữ ở người lớn: Nguyên nhân, Cách Test và Phác đồ điều trị phục hồi

Giao tiếp là nhu cầu cơ bản của con người. Tuy nhiên, một cơn tai biến hay chấn thương bất ngờ có thể tước đi khả năng đó, để lại chứng rối loạn ngôn ngữ ở người lớn (Aphasia). Người bệnh vẫn tư duy bình thường nhưng bất lực trong việc diễn đạt ý nghĩ thành lời. Vậy thực chất tình trạng này là gì, tại sao bị rối loạn ngôn ngữ và làm thế nào để đồng hành cùng người thân tìm lại tiếng nói? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp kiến thức toàn diện và giải pháp điều trị rối loạn ngôn ngữ ở người lớn hiệu quả nhất.

1. Rối loạn ngôn ngữ ở người lớn là gì?

Rối loạn ngôn ngữ ở người lớn (chuyên ngành gọi là Aphasia) là tình trạng mất hoặc suy giảm đột ngột khả năng sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp, thường xảy ra sau một tổn thương não bộ. Khác hoàn toàn với các tật phát âm cơ học (như nói ngọng, nói lắp bẩm sinh), chứng rối loạn ngôn ngữ ở người lớn là sự đứt gãy trong quy trình xử lý thông tin tại trung khu thần kinh.

Người nhà thường bàng hoàng tự hỏi tại sao bị rối loạn ngôn ngữ khi thấy bệnh nhân vẫn tỉnh táo nhưng bất lực trong việc diễn đạt. Họ có thể gặp khó khăn ở cả hai chiều: chiều “đầu ra” (không nói hoặc viết được ý nghĩ của mình) và chiều “đầu vào” (không hiểu lời người khác nói).

Chính sự bất lực này tạo ra một rào cản tâm lý khổng lồ. Người bệnh dễ rơi vào trạng thái cô lập, mặc cảm vì nghĩ mình là gánh nặng. Do đó, bên cạnh việc thực hiện các bài test rối loạn ngôn ngữ ở người lớn để xác định mức độ tổn thương và lên phác đồ điều trị rối loạn ngôn ngữ ở người lớn, yếu tố tinh thần đóng vai trò then chốt.

Việc người thân chủ động trang bị kiến thức, thậm chí tham gia các khóa học tâm lý học online để thấu hiểu diễn biến nội tâm người bệnh, chính là liều thuốc tinh thần quý giá nhất giúp họ kiên trì trên hành trình tìm lại tiếng nói.

2. Tại sao bị rối loạn ngôn ngữ?

Để giải quyết triệt để vấn đề, chúng ta cần truy tìm tận gốc căn nguyên tại sao bị rối loạn ngôn ngữ. Theo các thống kê y khoa uy tín, khác với trẻ em, phần lớn rối loạn ngôn ngữ ở người lớn xuất phát từ những tổn thương não bộ mắc phải (Acquired Brain Injury).

“Thủ phạm” hàng đầu chính là Tai biến mạch máu não (Đột quỵ). Khi dòng máu nuôi não bị chặn lại hoặc mạch máu bị vỡ, các tế bào thần kinh tại trung khu ngôn ngữ (thường nằm ở bán cầu não trái như vùng Broca và Wernicke) sẽ bị thiếu oxy và hoại tử chỉ trong vài phút.

Bên cạnh đó, Chấn thương sọ não (TBI) do tai nạn giao thông hoặc va đập mạnh cũng trực tiếp phá hủy cấu trúc mô não và làm đứt gãy các liên kết thần kinh. Ngoài ra, sự xâm lấn của u não gây chèn ép hoặc các ổ viêm nhiễm (viêm màng não) cũng làm gián đoạn quá trình xử lý thông tin. Cuối cùng, không thể bỏ qua nhóm bệnh thoái hóa thần kinh như Alzheimer hay Parkinson. Ở nhóm này, khả năng ngôn ngữ không mất đi đột ngột mà bị “bào mòn” từ từ theo sự suy giảm của trí nhớ và nhận thức.

>>>Khóa học bạn có thể sẽ thích: Thấu hiểu và hỗ trợ hành vi của trẻ rối loạn phát triển

3. Dấu hiệu và các bài test rối loạn ngôn ngữ ở người lớn

3.1 Dấu hiệu nhận biết

Hiểu được tại sao bị rối loạn ngôn ngữ (thường do vị trí tổn thương tại bán cầu não trái) sẽ giúp người nhà nhận diện các thể rối loạn ngôn ngữ ở người lớn chính xác hơn:

• Mất ngôn ngữ Broca (Diễn đạt): Đây là dạng thường gặp nhất của chứng rối loạn ngôn ngữ ở người lớn. Người bệnh hiểu trọn vẹn lời người khác nhưng bất lực trong việc đáp lời. Họ nói ngập ngừng, ngắt quãng, phải gắng sức mới bật ra được từng từ đơn lẻ (như “cơm…”, “uống…”). Sự ức chế này khiến tâm lý người bệnh rất dễ kích động.

• Mất ngôn ngữ Wernicke (Tiếp nhận): Ngược lại, người bệnh nói rất trôi chảy, lưu loát nhưng nội dung lại… vô nghĩa. Họ thường dùng sai từ, bịa từ mới hoặc sắp xếp câu lộn xộn khiến người nghe không hiểu gì. Do không nhận thức được mình đang mắc rối loạn ngôn ngữ ở người lớn, họ thường không nhận ra lỗi sai của bản thân.

• Mất ngôn ngữ định danh (Anomia): Đây là hiện tượng “trên đầu lưỡi” điển hình. Người bệnh nhận biết được đồ vật (ví dụ: cái bút) nhưng não bộ bị “tắc nghẽn”, không thể nhớ ra từ “cái bút” để gọi tên nó.

3.2 Quy trình test và đánh giá

Việc thực hiện bài test rối loạn ngôn ngữ ở người lớn không thể chỉ dựa vào phỏng đoán mà cần tuân thủ phác đồ y khoa nghiêm ngặt để tối ưu hiệu quả điều trị rối loạn ngôn ngữ ở người lớn sau này:

• Chẩn đoán hình ảnh: Bước đầu tiên là chụp cộng hưởng từ (MRI) hoặc cắt lớp vi tính (CT Scanner). Việc này giúp bác sĩ “nhìn thấy” chính xác vị trí não bị xuất huyết hay nhồi máu, giải thích rõ nguyên nhân tại sao bị rối loạn ngôn ngữ và tiên lượng khả năng phục hồi.

• Đánh giá chức năng: Các chuyên gia âm ngữ trị liệu sẽ sử dụng bộ công cụ chuẩn hóa quốc tế (như BDAE, WAB). Bệnh nhân sẽ thực hiện các nhiệm vụ cụ thể: gọi tên đồ vật, lặp lại câu phức, làm theo mệnh lệnh. Kết quả của bài test rối loạn ngôn ngữ ở người lớn này sẽ là kim chỉ nam để xây dựng lộ trình phục hồi chức năng cá nhân hóa cho từng bệnh nhân.

Lưu ý: Các bài trắc nghiệm online chỉ mang tính tham khảo. Để có kết quả chính xác, người bệnh cần được thăm khám trực tiếp tại cơ sở y tế.

>>>Bài viết liên quan: Rối loạn giao tiếp là gì? Dấu hiệu, Nguyên nhân và Cách điều trị hiệu quả

4. Phương pháp điều trị rối loạn ngôn ngữ ở người lớn

Tin vui là não bộ con người sở hữu tính dẻo thần kinh (Neuroplasticity) – khả năng tự tái cấu trúc ngay cả sau tổn thương. Do đó, việc điều trị rối loạn ngôn ngữ ở người lớn hoàn toàn có cơ sở để phục hồi nếu can thiệp đúng hướng.

4.1 Âm ngữ trị liệu (Speech Therapy)

Dựa trên kết quả test rối loạn ngôn ngữ ở người lớn, các chuyên gia sẽ xây dựng phác đồ cá nhân hóa để “đánh thức” vùng ngôn ngữ. Các bài tập bao gồm vận động cơ miệng, điều hòa luồng hơi và sử dụng Giao tiếp thay thế (AAC). Đây là giải pháp cốt lõi giúp cải thiện chứng rối loạn ngôn ngữ ở người lớn một cách bền vững.

>>>Bài viết liên quan: Chậm phát triển trí tuệ ở trẻ em và cách giúp bé hòa nhập

4.2 Vai trò của người chăm sóc

Hiểu rõ tại sao bị rối loạn ngôn ngữ là do tổn thương thực thể, gia đình cần sự kiên nhẫn tuyệt đối. Thay vì làm hộ, hãy khuyến khích người bệnh tự diễn đạt. Đặc biệt, xu hướng người nhà chủ động tham gia các khóa học giáo dục đặc biệt online để trang bị kỹ năng tương tác và can thiệp bổ trợ đang mang lại hiệu quả vượt trội, giúp quá trình phục hồi rối loạn ngôn ngữ ở người lớn diễn ra nhanh chóng ngay tại nhà.

Kết luận

Rối loạn ngôn ngữ ở người lớn là một hành trình gian nan đòi hỏi sự kiên trì bền bỉ của cả người bệnh và gia đình. Tuy nhiên, sự hồi phục là hoàn toàn có thể nếu chúng ta bắt đầu can thiệp sớm và đúng phương pháp.

Nếu bạn đang tìm kiếm nguồn tài liệu chính thống, các khóa học hướng dẫn chăm sóc và phục hồi chức năng ngôn ngữ cho người thân, Trung tâm OM’E luôn sẵn sàng đồng hành. Với sứ mệnh lan tỏa tri thức giáo dục và chăm sóc sức khỏe, chúng tôi tin rằng sự thấu hiểu và kỹ năng đúng đắn của gia đình chính là liều thuốc quý giá nhất giúp người bệnh tìm lại niềm vui giao tiếp.

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM
Hotline: 0966.000.643
Website: ome.edu.vn
Email: [email protected]
Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội