Không ít người cho rằng sức khỏe tinh thần chỉ nằm ở sự thay đổi của cảm xúc. Tuy nhiên, khoa học thần kinh đã chứng minh cảm xúc chỉ là biểu hiện bên ngoài, phản ánh những thay đổi đang diễn ra trong não bộ, hệ thần kinh và hormone của con người. Trong phần tiếp theo, hãy cùng OM’E tìm hiểu sâu hơn về tính sinh học của sức khỏe tinh thần nhé!
Sức khỏe tinh thần là gì?
Theo American Psychological Association (APA), sức khỏe tinh thần là trạng thái ổn định về mặt cảm xúc, suy nghĩ và hành vi. Khi có sức khỏe tinh thần tốt, một người có thể kiểm soát cảm xúc, xây dựng các mối quan hệ tích cực, ứng phó với áp lực và duy trì cuộc sống cân bằng.
WHO cũng cho biết sức khỏe tinh thần vốn phức tạp và khác biệt ở mỗi cá nhân. Các yếu tố liên quan đến trải nghiệm cá nhân, gia đình, cộng đồng có thể kết hợp để bảo vệ hoặc làm suy yếu sức khỏe tinh thần. Tổ chức Y tế Thế giới cũng cho biết các vấn đề liên quan đến sức khỏe tinh thần bao gồm rối loạn tâm thần, khuyết tật tâm lý xã hội, trầm cảm, suy giảm chức năng hoặc xu hướng tự hại.
Đọc thêm: SỨC KHỎE TINH THẦN ẢNH HƯỞNG NHƯ THẾ NÀO ĐẾN THỂ CHẤT?
Các yếu tố chi phối sức khỏe tinh thần
Não bộ
Não bộ được biết đến là trung tâm điều khiển cảm xúc. Những cung bậc vui, buồn, sợ hãi, tức giận đều không xuất hiện một cách ngẫu nhiên mà là kết quả của quá trình xử lý thông tin phức tạp bên trong bộ não.
Theo thông tin từ NIH, Khi tiếp nhận kích thích từ môi trường, ddồi thị sẽ truyền tín hiệu đến hạch hạnh nhân, nơi giúp não nhận biết và đánh giá những ý nghĩa về mặt cảm xúc. Đồng thời, các tín hiệu này cũng được gửi đến vùng não phía trước, giúp chúng ta phân tích tình huống, suy nghĩ và lựa chọn cách phản ứng phù hợp. Nếu hạch hạnh nhân nhận thấy có nguy cơ, vùng dưới đồi sẽ kích hoạt các phản ứng tự nhiên của cơ thể và giải phóng các hormone như cortisol, adrenaline để cơ thể sẵn sàng đối phó với căng thẳng.
Theo thông tin từ Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Hoa Kỳ (NIMH), khi cơ thể và tinh thần ở trạng thái khỏe mạnh, vùng não phía trước có vai trò kiểm soát và điều chỉnh hoạt động của hạch hạnh nhân, từ đó giúp chúng ta kiểm soát cảm xúc tốt hơn. Ngược lại, khi căng thẳng kéo dài, sự phối hợp giữa hai vùng não này có thể bị ảnh hưởng, khiến hạch hạnh nhân phản ứng mạnh hơn và làm tăng cảm giác lo âu, sợ hãi hoặc dễ mất kiểm soát cảm xúc.
Điều này cho thấy cách các vùng não phối hợp với nhau có thể ảnh hưởng đến cảm xúc và sức khỏe tinh thần của mỗi người.
Đọc thêm: LIVESTREAM CHẠM SỐ 19: XOA BÓP BẤM HUYỆT TRỊ LIỆU CẢI THIỆN CHỨC NĂNG TUẦN HOÀN MÁU, TIM MẠCH
Hormone và chất dẫn truyền thần kinh
Nghiên cứu trên Blog Tin tức Y sinh của Viện Khoa học Y tế Tổng quát Quốc gia Hoa Kỳ cho biết các chất dẫn truyền thần kinh như Dopamine kiểm soát cảm xúc, Serotonin ảnh hưởng đến tâm trạng và giấc ngủ. Ngoài ra, Cortisol giúp cơ thể ứng phó với căng thẳng, Oxytocin góp phần tăng cảm giác gắn kết xã hội và giảm phản ứng stress. Các chất dẫn truyền này tương tác với các vùng não để tạo nên phản ứng cảm xúc và hành vi của con người.
Sinh học
Các yếu tố sinh học bao gồm chất lượng giấc ngủ, dinh dưỡng, hoạt động thể chất, rối loạn nội tiết, bệnh lý mạn tính, di truyền và tuổi tác cũng tác động không nhỏ đến sức khỏe tinh thần, cụ thể như sau:
- Giấc ngủ: Ngủ không đủ khiến cơ thể khó điều chỉnh cảm xúc, dễ căng thẳng, cáu gắt và giảm khả năng tập trung.
- Dinh dưỡng: Sự thiếu hụt về mặt dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến hoạt động của não bộ và hệ đường ruột, từ đó tác động đến tâm trạng, khả năng kiểm soát cảm xúc và sức khỏe tinh thần.
- Vận động: Khi duy trì các hoạt động thể chất, cơ thể sẽ tăng cường các chất như BDNF, Serotonin và Dopamine, từ đó hỗ trợ cải thiện tâm trạng, giảm căng thẳng và giúp tinh thần tích cực hơn.
- Nội tiết: Hệ quả của rối loạn nội tiết tố là thay đổi Hormone và gây ra phản ứng viêm. Tình trạng này kéo dài làm mất cân bằng cảm xúc cũng như dẫn đến rối loạn lo âu.
- Di truyền: Nghiên cứu cho thấy yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng đến tính nhạy cảm của mỗi người với các rối loạn sức khỏe tinh thần. Tuy nhiên, gen không quyết định hoàn toàn. Thay vào đó, sự tương tác giữa gen, môi trường sống và lối sống mới là yếu tố quyết định nguy cơ phát sinh các vấn đề sức khỏe.
- Tuổi tác: Quá trình lão hóa làm thay đổi cấu trúc và chức năng của não bộ, khiến khả năng điều hòa cảm xúc và thích nghi với căng thẳng giảm dần theo tuổi.
Cảm xúc
Cảm xúc của con người được phân thành cảm xúc tích cực, cảm xúc tiêu cực ngắn hạn và cảm xúc tiêu cực kéo dài. Trong đó, cảm xúc tích cực xuất hiện khi các chất như: Dopamine, Serotonin, Oxytocin trong não tăng, giúp ổn định tâm trạng, tăng khả năng thích nghi và nâng cao động lực sống.
Mặt khác, cảm xúc tiêu cực ngắn hạn kích hoạt phản ứng stress tạm thời, giúp cơ thể nhận diện nguy cơ cũng như thích nghi với sự thay đổi của môi trường. Mặt khác, cảm xúc tiêu cực kéo dài xảy đến, cơ thể có thể duy trì phản ứng căng thẳng quá lâu, khiến nồng độ Cortisol tăng cao trong thời gian dài, ảnh hưởng đến hệ thần kinh và làm tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm, mất ngủ cũng như suy giảm sức khỏe tinh thần.
Nói tóm lại, sức khỏe tinh thần không chỉ là cảm xúc vui, buồn hay tức giận, mà còn chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như não bộ, hormone, di truyền và môi trường sống. Do đó, để chăm sóc sức khỏe tinh thần, mỗi người nên chú trọng bảo vệ sức khỏe não bộ, duy trì lối sống lành mạnh, hỗ trợ cân bằng các hormone liên quan đến căng thẳng và cảm xúc, đồng thời dành thời gian cho những hoạt động giúp thư giãn và cân bằng tinh thần.
Để có thể trang bị kiến thức bài bản về chăm sóc sức khỏe tinh thần, bạn có thể tham khảo nền tảng OM’E – nơi các chuyên gia cung cấp kiến thức chuyên môn về chăm sóc sức khỏe chủ động, hướng dẫn người học lý thuyết và thực hành những giải pháp y khoa từ truyền thống đến hiện đại để nâng cao sức khỏe thể lý và sâu hơn là sức khỏe tinh thần. Với OM’E, bạn sẽ kiến tạo một nền tảng sức khỏe tinh thần bền bỉ, ứng phó tốt với mọi áp lực trong cuộc sống.
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM
- Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội
- Hotline: 0966.000.643
- Website: ome.edu.vn
- Email: [email protected]
Để lại một bình luận