Rối loạn học tập là gì? Dấu hiệu nhận biết và phác đồ can thiệp sớm cho trẻ

Rất nhiều phụ huynh khi thấy con bị điểm kém, viết chữ nguệch ngoạc hoặc sợ làm toán đã vội dán nhãn là con “lười biếng” hay “kém thông minh”. Tuy nhiên, có thể trẻ đang phải vật lộn với một rào cản vô hình mang tên rối loạn học tập. Việc hiểu đúng rối loạn học tập là gì không chỉ giúp giải tỏa áp lực cho cha mẹ mà còn là chiếc chìa khóa để mở ra cánh cửa can thiệp kịp thời, giúp trẻ lấy lại sự tự tin.

1. Rối loạn học tập là gì?

Để trả lời chính xác câu hỏi rối loạn học tập là gì, chúng ta cần tham chiếu đến ấn bản thứ 5 của Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần (DSM-5) do Hiệp hội Tâm thần Hoa Kỳ (APA) phát hành.

Bản chất thần kinh học

Theo đó, chứng rối loạn học tập (Learning Disabilities) được định nghĩa là một khiếm khuyết dai dẳng liên quan đến khả năng tiếp nhận, xử lý, lưu trữ và phản hồi thông tin của não bộ.

• Đây không phải là bệnh lý về trí tuệ (trẻ vẫn có chỉ số IQ bình thường hoặc cao).

• Cũng không phải hệ quả của sự lười biếng hay thiếu động lực như nhiều người lầm tưởng về rối loạn học tập ở trẻ em.

Tại sao trẻ gặp khó khăn?

Nói cách khác, não bộ của trẻ có “cấu trúc dây dẫn” khác biệt. Điều này khiến việc đọc, viết, làm toán hoặc suy luận trở nên khó khăn hơn nhiều so với bạn bè đồng trang lứa. Trong chẩn đoán lâm sàng, các bác sĩ thường sử dụng thuật ngữ rối loạn học tập chuyên biệt để chỉ rõ vùng kỹ năng cụ thể mà trẻ bị khiếm khuyết (ví dụ: chỉ yếu môn Toán hoặc chỉ khó Đọc).

Để thấu hiểu sâu sắc cơ chế hoạt động não bộ này và đồng hành cùng con hiệu quả, nhiều phụ huynh và giáo viên ngày nay đã chủ động tìm đến các khóa học tâm lý học online bài bản. Việc trang bị kiến thức đúng đắn giúp chúng ta ngừng dán nhãn tiêu cực và bắt đầu hỗ trợ trẻ đúng cách.

2. Các dạng rối loạn học tập chuyên biệt thường gặp

Để có phác đồ can thiệp hiệu quả, trước hết chúng ta cần hiểu rõ từng biến thể của rối loạn học tập là gì. Trong y khoa, thuật ngữ chính xác được sử dụng là rối loạn học tập chuyên biệt (Specific Learning Disorder). Điều này hàm ý rằng trẻ chỉ gặp khiếm khuyết ở một kỹ năng duy nhất, trong khi trí tuệ và các lĩnh vực khác vẫn phát triển hoàn toàn bình thường.

Dưới đây là 3 nhóm chứng rối loạn học tập phổ biến nhất mà các bậc phụ huynh cần lưu ý:

2.1. Chứng khó đọc (Dyslexia) – Phổ biến nhất

Đây là dạng thường gặp nhất, chiếm tới 70-80% các ca chẩn đoán rối loạn học tập ở trẻ em.

• Bản chất: Não bộ gặp khó khăn trong việc kết nối chữ cái với âm thanh tương ứng (giải mã ngôn ngữ).

• Biểu hiện lâm sàng: Trẻ chật vật khi ghép vần, thường xuyên đọc ngược (ví dụ: nhìn ‘b’ thành ‘d’, ‘p’ thành ‘q’). Khi đọc, trẻ hay lắp bắp, bỏ chữ và đặc biệt là không hiểu hoặc không nhớ nội dung mình vừa đọc.

2.2. Chứng khó viết (Dysgraphia)

Nhiều người lầm tưởng đây chỉ là do trẻ ẩu, nhưng thực chất rối loạn học tập dạng này liên quan đến sự mất phối hợp giữa cơ tay và não bộ.

• Biểu hiện lâm sàng: Trẻ cầm bút sai cách (gồng cứng hoặc quá lỏng), chữ viết méo mó, không thẳng hàng và kích thước lộn xộn. Đặc biệt, trẻ mắc chứng rối loạn học tập này thường sai chính tả nghiêm trọng và gặp bế tắc khi cố gắng diễn đạt suy nghĩ của mình thành văn bản hoàn chỉnh.

2.3. Chứng khó toán (Dyscalculia)

Khác với việc “học dốt toán” do hổng kiến thức, đây là một dạng rối loạn học tập chuyên biệt về tư duy số học.

• Biểu hiện lâm sàng: Trẻ không hình dung được ý nghĩa của các con số (ví dụ: không hiểu số 5 lớn hơn số 3), không thể ghi nhớ bảng cửu chương dù đã học nhiều lần. Ngoài ra, trẻ còn gặp khó khăn lớn trong các kỹ năng đời sống như xem giờ, tính tiền thừa hoặc định hướng không gian (trái/phải/bản đồ).

>>>Bài viết liên quan: Rối Loạn Giao Tiếp Xã Hội Là Gì? Dấu Hiệu, Nguyên Nhân và Cách Khắc Phục Từ Gốc

3. Nguyên nhân gây rối loạn học tập ở trẻ em

Khi nhận được kết quả chẩn đoán, phản ứng đầu tiên của đa số phụ huynh là tự dằn vặt. Tuy nhiên, để thực sự hiểu rối loạn học tập là gì, chúng ta cần nhìn nhận nó dưới góc độ khoa học thần kinh. Các nghiên cứu đã khẳng định: chứng rối loạn học tập không xuất phát từ phương pháp giáo dục sai lầm hay sự thiếu quan tâm của cha mẹ.

Dưới đây là 3 nhóm yếu tố nguy cơ chính đã được y văn thế giới công nhận:

• Yếu tố di truyền (Genetics): Đây là nguyên nhân hàng đầu. Nếu trong gia đình (bố mẹ, ông bà, cô chú) từng có tiền sử mắc các vấn đề về ngôn ngữ hoặc rối loạn học tập chuyên biệt, nguy cơ trẻ mắc bệnh sẽ cao hơn đáng kể. Việc nắm bắt phả hệ di truyền là kiến thức cơ bản thường được đề cập trong các khóa học giáo dục đặc biệt online dành cho những ai muốn nghiên cứu sâu về cơ chế não bộ trẻ em.

• Biến chứng thai kỳ và sinh nở: Sự phát triển của hệ thần kinh thai nhi có thể bị ảnh hưởng nếu người mẹ hút thuốc, uống rượu, gặp stress nặng hoặc trẻ bị sinh non, thiếu oxy khi sinh (ngạt khí). Những tổn thương vô hình này là mầm mống gây ra rối loạn học tập ở trẻ em sau này.

• Tổn thương thần kinh sau sinh: Các chấn thương vùng đầu nghiêm trọng, nhiễm độc chì hoặc các bệnh nhiễm trùng hệ thần kinh trung ương (như viêm màng não, sốt cao co giật) thời thơ ấu có thể làm gián đoạn quá trình hình thành các liên kết thần kinh cần thiết cho việc học.

>>>Khóa học có thể bạn sẽ thích: Khóa học lập kế hoạch can thiệp cho trẻ tự kỷ

4. Dấu hiệu cảnh báo sớm cha mẹ cần lưu ý

Việc phát hiện sớm đóng vai trò quyết định đến hiệu quả can thiệp. Dưới đây là các dấu hiệu của rối loạn học tập theo từng độ tuổi:

Giai đoạn Mầm non (3-5 tuổi):

• Chậm nói hơn so với bạn bè.

• Khó khăn khi tìm từ ngữ để diễn đạt (thường dùng từ “cái này”, “cái kia”).

• Không nhớ được các bài hát ngắn hoặc không nhận ra vần điệu.

• Gặp khó khăn khi học màu sắc, hình khối, chữ cái.

Giai đoạn Tiểu học (6-12 tuổi):

• Cực kỳ sợ hãi khi phải đọc to trước lớp.

• Thường xuyên né tránh các bài tập về nhà liên quan đến đọc/viết.

• Chữ viết tay rất khó đọc, tẩy xóa nhiều.

• Nhầm lẫn các dấu toán học (+, -, x, 🙂 hoặc không biết làm tính nhẩm.

>>>Bài viết liên quan: Rối loạn ngôn ngữ ở trẻ có hết không? Nguyên nhân và Cách dạy con hiệu quả tại nhà

5. Rối loạn học tập có chữa khỏi được không?

Đây là câu hỏi khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Thực tế, chứng rối loạn học tập là tình trạng suốt đời, không thể “chữa khỏi” hoàn toàn bằng thuốc như cảm cúm. Tuy nhiên, trẻ hoàn toàn có thể thành công và học tập tốt nếu có phương pháp can thiệp đúng đắn.

Giải pháp can thiệp chuẩn khoa học:

1. Chẩn đoán chính xác: Cần đưa trẻ đến các bệnh viện nhi, khoa tâm lý – thần kinh hoặc các trung tâm giáo dục đặc biệt uy tín để làm các bài test chuyên sâu (IQ test, đánh giá năng lực học tập).

2. Giáo dục đặc biệt (IEP): Xây dựng Kế hoạch Giáo dục Cá nhân hóa. Trẻ cần được dạy bằng các phương pháp đa giác quan (nghe, nhìn, vận động) thay vì chỉ ngồi nghe giảng thụ động.

3. Hỗ trợ tâm lý: Trẻ mắc rối loạn học tập chuyên biệt rất dễ bị tự ti, lo âu. Cha mẹ và thầy cô cần kiên nhẫn, khen ngợi những nỗ lực nhỏ nhất của trẻ thay vì chỉ nhìn vào điểm số.

Kết luận

Hiểu rõ rối loạn học tập là gì giúp chúng ta ngừng trách mắng và bắt đầu đồng hành cùng con. Trẻ mắc rối loạn học tập không hề kém cỏi, các em chỉ đang học theo một cách khác biệt. Nếu bạn nghi ngờ con mình đang gặp khó khăn, đừng ngần ngại tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia tại OME Việt Nam. Với lộ trình can thiệp bài bản và môi trường giáo dục thấu cảm, mọi đứa trẻ đều có thể tỏa sáng theo cách riêng của mình.

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM
Hotline: 0966.000.643
Website: ome.edu.vn
Email: [email protected]
Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội