Khi tìm hiểu về sức khỏe, nhiều người từng gặp tình huống này: Đọc một nội dung thấy có rất nhiều thông tin, thuật ngữ và dẫn chứng, nhưng đọc xong vẫn không biết mình thực sự cần nhớ điều gì.
Điều này không có nghĩa nội dung đó thiếu chính xác. Ngược lại, có thể phần kiến thức được xây dựng rất kỹ về mặt chuyên môn. Vấn đề nằm ở chỗ kiến thức chuyên môn và cách truyền đạt đến người không chuyên là hai việc khác nhau.
Trong giáo dục sức khỏe, đây là một khoảng cách cần được quan tâm. Bởi người học không chỉ cần thông tin đúng. Họ cần hiểu thông tin đó đang nói về điều gì, có liên quan đến mình ở mức nào và có thể tiếp tục tìm hiểu từ đâu.
Đọc thêm: HỌC SỨC KHỎE CÓ CẦN NỀN TẢNG CHUYÊN MÔN KHÔNG?
Khi kiến thức đúng vẫn khó tiếp cận
Sức khỏe là lĩnh vực có rất nhiều thuật ngữ chuyên môn. Những thuật ngữ này cần thiết trong nghiên cứu và thực hành chuyên môn, nhưng không phải lúc nào cũng phù hợp để sử dụng nguyên dạng khi giải thích cho cộng đồng.
Chẳng hạn, một người mới tìm hiểu về đường huyết có thể chưa biết bắt đầu từ đâu giữa rất nhiều kiến thức liên quan. Thay vì đưa ngay những khái niệm chuyên môn, nội dung có thể bắt đầu từ những câu hỏi gần với cuộc sống hơn: Đường huyết là gì? Vì sao cơ thể cần duy trì đường huyết ở mức phù hợp? Những yếu tố nào có thể làm đường huyết thay đổi?
Khi đã hiểu được những điều cơ bản này, người học mới tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về cách cơ thể điều hòa đường huyết và những khái niệm chuyên môn liên quan.
Đây cũng là tinh thần của việc sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu trong truyền thông sức khỏe. CDC khuyến nghị sử dụng những từ ngữ quen thuộc với người đọc, giải thích thuật ngữ chuyên môn khi cần và tổ chức thông tin theo cách giúp người đọc dễ tìm thấy điều quan trọng.
Điều đáng nói là dễ hiểu không đồng nghĩa với việc loại bỏ kiến thức chuyên môn. Thuật ngữ vẫn có thể xuất hiện khi cần, nhưng người học cần được giải thích thuật ngữ đó có nghĩa gì và tại sao nó quan trọng.
Dễ hiểu không chỉ nằm ở cách dùng từ
Một nội dung có thể dùng toàn những từ rất quen thuộc nhưng vẫn khó học nếu kiến thức được sắp xếp thiếu logic.
Ví dụ, khi một người tìm hiểu về đau đầu, nếu ngay từ đầu phải tiếp nhận rất nhiều thông tin về các dạng đau đầu, cơ chế, yếu tố nguy cơ, triệu chứng, chẩn đoán và các phương pháp xử trí, họ có thể khó xác định đâu là phần mình cần tập trung trước.
Trong khi đó, có thể bắt đầu từ những điều gần với nhu cầu của người học hơn:
- Đau đầu thường được nhận biết như thế nào?
- Những yếu tố nào có thể liên quan đến tình trạng đau đầu?
- Có những dấu hiệu nào cần đặc biệt lưu ý?
- Khi nào có thể tiếp tục theo dõi và tìm hiểu, khi nào cần tìm đến nhân viên y tế?
Sau khi hiểu được những vấn đề nền tảng, người học có thể tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về giấc ngủ, căng thẳng, vận động, dinh dưỡng hoặc những thói quen sinh hoạt có liên quan.
Như vậy, việc học có một trình tự. Người học không phải tiếp nhận tất cả thông tin cùng lúc mà có thể đi từ điều mình đang quan tâm sang những kiến thức liên quan.
Các hướng dẫn về truyền thông sức khỏe của CDC và Office of Disease Prevention and Health Promotion cũng nhấn mạnh việc tổ chức thông tin thành những phần rõ ràng, đưa nội dung quan trọng lên trước và cung cấp bối cảnh để người đọc hiểu thông tin mới.
Đơn giản hóa quá mức cũng không phải giải pháp
Ở chiều ngược lại, nếu quá chú trọng vào việc làm cho nội dung “dễ hiểu”, kiến thức sức khỏe có thể bị đơn giản hóa đến mức mất đi những điều kiện và giới hạn vốn rất quan trọng.
Chẳng hạn, khi tìm hiểu về đường trong chế độ ăn, người học có thể gặp những nhận định như “đường có hại cho sức khỏe”, nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì người đọc vẫn chưa có đủ thông tin để hiểu vấn đề một cách đầy đủ. Họ có thể tiếp tục đặt câu hỏi: Đang nói đến loại đường nào? Lượng bao nhiêu? Những thực phẩm nào chứa đường? Và việc giảm đường có ý nghĩa như thế nào trong tổng thể chế độ ăn?
Vì vậy, làm cho nội dung dễ hiểu không có nghĩa là biến một vấn đề phức tạp thành một câu trả lời thật ngắn. Điều quan trọng là giữ lại những thông tin cần thiết, đồng thời giải thích chúng theo cách người học có thể hiểu và đặt vào đúng bối cảnh.
Một nghiên cứu đăng trên JAMA Network Open cũng cho thấy việc hỗ trợ người xây dựng tài liệu áp dụng các nguyên tắc ngôn ngữ dễ hiểu có thể làm giảm mức độ phức tạp của văn bản mà không làm mất nội dung và ý nghĩa chính.
Nói cách khác, mục tiêu không phải là làm cho kiến thức trở nên “nông” hơn. Mục tiêu là giúp người học đi vào kiến thức một cách thuận lợi hơn.
Từ một vấn đề cụ thể đến hiểu biết rộng hơn về sức khỏe
Đây là điều đặc biệt quan trọng khi giáo dục sức khỏe cho cộng đồng.
Một người thường không bắt đầu việc học bằng mong muốn “học về sức khỏe” nói chung. Họ có thể bắt đầu vì đang đau đầu, ngủ không ngon, thường xuyên mệt mỏi, muốn điều chỉnh chế độ ăn hoặc muốn tập luyện đúng cách.
Nhu cầu cụ thể đó có thể trở thành điểm bắt đầu cho quá trình học.
Ví dụ, từ việc tìm hiểu về đau đầu, người học có thể nhận ra giấc ngủ, căng thẳng hoặc thói quen sinh hoạt cũng là những vấn đề đáng tìm hiểu. Từ đó, họ có thể tiếp tục học về giấc ngủ, quản lý căng thẳng, vận động hoặc dinh dưỡng.
Kiến thức vì thế dần được kết nối với nhau thay vì tồn tại như những bài học riêng lẻ.
Đây cũng là cách giáo dục sức khỏe có thể góp phần xây dựng hiểu biết về sức khỏe – bao gồm năng lực tiếp cận, hiểu, đánh giá và sử dụng thông tin sức khỏe. Khi người học biết cách tìm hiểu và kết nối thông tin, họ không còn hoàn toàn phụ thuộc vào việc mỗi lần có một vấn đề mới lại đi tìm một câu trả lời riêng lẻ.
OM’E tổ chức kho kiến thức như thế nào?
OM’E – Nền tảng chăm sóc sức khoẻ chủ động trực tuyến có một kho nội dung rộng, bao phủ nhiều chủ đề và nhiều lĩnh vực liên quan đến sức khỏe.
Với một kho kiến thức lớn, điều quan trọng không chỉ là có nhiều nội dung, mà là người học có thể tìm thấy đúng nội dung mình cần và hiểu được nội dung đó theo từng bước.
Ví dụ, thay vì xây dựng một nội dung quá rộng với tất cả kiến thức liên quan đến dinh dưỡng, OM’E có thể tổ chức việc học từ những nhu cầu cụ thể hơn.
Một người mới bắt đầu có thể tìm hiểu những kiến thức nền tảng như cơ thể cần những nhóm chất dinh dưỡng nào, một chế độ ăn cân đối được hiểu như thế nào và cách lựa chọn thực phẩm trong sinh hoạt hằng ngày.
Khi đã có nền tảng, người học có thể tiếp tục đi vào những nội dung cụ thể hơn, chẳng hạn dinh dưỡng cho người làm việc văn phòng, dinh dưỡng khi vận động hoặc dinh dưỡng trong những tình trạng sức khỏe nhất định.
Ở mỗi bước, nội dung không cần đưa toàn bộ kiến thức của chủ đề vào cùng một bài học. Thay vào đó, kiến thức được chia thành những phần vừa đủ để người học hiểu được vấn đề đang tìm hiểu, sau đó có thể tiếp tục kết nối với những nội dung liên quan.
Chẳng hạn, khi một người tìm hiểu về dinh dưỡng cho người làm việc văn phòng, họ không chỉ học về việc lựa chọn thực phẩm. Từ nhu cầu đó, họ có thể tiếp tục tìm hiểu về vận động, giấc ngủ, kiểm soát căng thẳng hoặc những thói quen sinh hoạt phù hợp với đặc thù công việc.
Như vậy, “dễ hiểu” không chỉ nằm ở cách viết một bài học bằng những từ ngữ quen thuộc. Nó còn nằm ở cách kiến thức được chia nhỏ, sắp xếp và kết nối, để người học không phải tiếp nhận một lượng thông tin quá lớn cùng lúc và luôn biết mình có thể học tiếp điều gì.
Đó cũng là cách OM’E tổ chức kho kiến thức: Không chỉ xây dựng một kho nội dung lớn, mà tạo ra những điểm bắt đầu khác nhau để người học có thể đi vào kho kiến thức từ chính nhu cầu của mình.
Một người có thể bắt đầu từ dinh dưỡng. Người khác có thể bắt đầu từ giấc ngủ, vận động, tâm lý hay một vấn đề sức khỏe cụ thể. Từ điểm bắt đầu đó, họ có thể tiếp tục khám phá những kiến thức liên quan và từng bước hình thành một bức tranh rộng hơn về sức khỏe.
Vì vậy, giá trị của một kho kiến thức lớn không chỉ nằm ở số lượng nội dung, mà còn ở việc người học có thể tìm được đường đi trong kho kiến thức đó.
Đọc thêm: OM’E: GIẢI PHÁP CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHỦ ĐỘNG CHO NGƯỜI VIỆT
Giáo dục sức khỏe cần đưa kiến thức đến gần người học
Trong giáo dục sức khỏe, kiến thức chuyên môn là nền tảng. Nhưng chỉ có kiến thức đúng thôi chưa đủ.
Nếu người học không hiểu, không biết thông tin đó liên quan gì đến mình hoặc không biết nên tiếp tục tìm hiểu từ đâu, khoảng cách giữa “có thông tin” và “thực sự hiểu” vẫn còn rất lớn.
Vì vậy, dễ hiểu nên được xem là một yêu cầu quan trọng ngay từ khi thiết kế nội dung, chứ không phải bước chỉnh sửa sau cùng.
Một nội dung tốt không nhất thiết phải dùng những từ ngữ thật đơn giản. Quan trọng hơn là người học có thể theo được mạch kiến thức, hiểu được điều cốt lõi và biết cách tiếp tục học khi cần.
Đó là nền tảng để việc học sức khỏe không dừng lại ở việc đọc thêm một bài viết hay xem thêm một video, mà từng bước trở thành khả năng tự tìm hiểu và chăm sóc sức khỏe chủ động trong cuộc sống hàng ngày.
Trung Tâm Đào Tạo & Chăm Sóc Sức Khỏe OM’E Việt Nam
Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội
Hotline: 0966.000.643
Email: [email protected]
Website: https://ome.edu.vn/
Để lại một bình luận