Nếu nhìn vào thị trường giáo dục trực tuyến, những lĩnh vực như ngoại ngữ, công nghệ, kỹ năng nghề nghiệp hay kinh doanh có một lợi thế rất rõ: Người học thường nhìn thấy ngay lý do để học và lợi ích mà việc học có thể mang lại.
Học ngoại ngữ để giao tiếp, du học hoặc phục vụ công việc. Học công nghệ để nâng cao năng lực nghề nghiệp. Học một kỹ năng mới để đáp ứng yêu cầu công việc hoặc mở ra một hướng phát triển khác. Học kinh doanh để bắt đầu hoặc vận hành một hoạt động kinh doanh.
Khi nhu cầu của thị trường đã chuyển thành một mục tiêu cá nhân rõ ràng, việc học dễ trở thành một quyết định có chủ đích. Người học biết mình đang thiếu gì, học để làm gì và kỳ vọng điều gì sau khi học.
Chính vì vậy, đây là những lĩnh vực có sức hút rất lớn đối với thị trường giáo dục trực tuyến. Chúng vừa có nhu cầu thực tế, vừa có động lực học tập rõ, vừa dễ hình thành những sản phẩm đào tạo gắn với kết quả mà người học mong muốn.
Nhưng sức khỏe lại đặt ra một bài toán hoàn toàn khác. Ai cũng cần sức khỏe, nhưng không phải ai cũng nghĩ rằng mình cần học về sức khỏe.
Đây là một khác biệt rất lớn. Một người có thể nhận ra mình cần học tiếng Anh khi công việc yêu cầu giao tiếp với đối tác nước ngoài. Một người có thể chủ động học công nghệ khi công cụ mới xuất hiện và ảnh hưởng trực tiếp đến công việc. Nhưng với sức khỏe, nhu cầu học tập thường không được nhận diện rõ ràng như vậy.
Khi cơ thể vẫn đang khỏe, người ta dễ nghĩ rằng mình chưa có gì cần phải học. Khi bắt đầu xuất hiện một vấn đề, việc tìm kiếm kiến thức lại thường diễn ra với mục tiêu giải quyết điều đang xảy ra trước mắt.
Vì thế, “cần sức khỏe” và “có nhu cầu học về sức khỏe” là hai điều không hoàn toàn giống nhau. Đây chính là một trong những lý do khiến giáo dục sức khỏe trở thành một bài toán khó.
Học về sức khỏe không bắt đầu từ một nhu cầu học tập rõ ràng
Với nhiều lĩnh vực, nhu cầu học tập thường xuất hiện từ một khoảng cách khá rõ giữa năng lực hiện tại và mục tiêu mà người học muốn đạt tới. Chính sự rõ ràng ấy khiến việc học trở thành một lựa chọn có chủ đích: Người học nhận ra vấn đề, xác định được điều mình cần thay đổi và có thể hình dung tương đối rõ giá trị nhận được sau quá trình học.
Với sức khỏe, khoảng cách này thường không thể hiện ra rõ ràng như vậy.
Hãy thử nhìn vào một việc rất quen thuộc: Giấc ngủ. Một người bắt đầu ngủ không ngon, thường xuyên thức giấc hoặc cảm thấy mệt mỏi vào buổi sáng. Họ có thể nhận thấy sự thay đổi đó, nhưng phản ứng đầu tiên thường không phải là tìm một khóa học để hiểu về giấc ngủ. Họ có thể nghĩ rằng mình đang làm việc quá nhiều, ngủ muộn vài hôm, căng thẳng hoặc đơn giản là “dạo này cơ thể không ổn”.
Điều đó cho thấy một khác biệt rất quan trọng giữa nhận biết một vấn đề và nhận ra nhu cầu học tập.
Khi một người thiếu một kỹ năng phục vụ công việc, họ thường dễ nhận ra mình cần học gì và học để làm gì. Nhưng với sức khỏe, mọi chuyện không rõ ràng như vậy. Người đó biết mình ngủ không tốt, nhưng chưa chắc biết mình cần tìm hiểu điều gì về giấc ngủ, đâu là thông tin đáng tin cậy, hay những thay đổi nào trong sinh hoạt thực sự phù hợp với mình.
Điều đó khiến giáo dục sức khỏe phải giải quyết một bài toán trước cả việc truyền đạt kiến thức: Làm thế nào để một người nhận ra rằng họ cần hiểu về sức khỏe ngay cả khi chưa có một vấn đề cấp thiết buộc họ phải tìm hiểu?
Đó không còn đơn thuần là câu chuyện về nội dung. Đó là câu chuyện về nhận thức và thói quen chăm sóc sức khỏe.
Nếu giáo dục ngoại ngữ hay công nghệ thường bắt đầu từ một nhu cầu học tập đã được xác định, thì giáo dục sức khỏe nhiều khi phải giúp người học nhận diện chính nhu cầu đó.
Đây là một trong những lý do OM’E lựa chọn con đường khó: không chỉ cung cấp kiến thức cho những người đã muốn học, mà hướng tới việc góp phần hình thành một tư duy chủ động hơn trong việc tìm hiểu và chăm sóc sức khỏe.
Sức khỏe cũng không phải một lĩnh vực mà chỉ cần “biết” là đủ
Ngay cả khi người học đã có nhu cầu, việc xây dựng nội dung sức khỏe vẫn khó hơn ở một điểm khác.
Kiến thức sức khỏe phần lớn bắt nguồn từ những lĩnh vực chuyên môn sâu. Nhưng người học phổ thông không học để trở thành bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng, nhà tâm lý hay chuyên gia phục hồi chức năng.
Họ học để hiểu những điều có liên quan đến chính cuộc sống của mình.
Vì vậy, khoảng cách giữa tri thức chuyên môn và khả năng tiếp nhận của cộng đồng cần được thu hẹp.
Một nội dung không thể chỉ dừng ở việc: “Điều này đúng về mặt chuyên môn.” Điều quan trọng không kém là người học sẽ hiểu được gì từ kiến thức đó, có thể vận dụng nó vào những tình huống nào trong cuộc sống, và giới hạn của việc tự áp dụng nằm ở đâu.
Đây cũng là điểm khiến việc xây dựng nội dung sức khỏe khác với việc đơn giản hóa một tài liệu chuyên môn. Kiến thức chuyên môn khi đưa đến người học cần được diễn giải theo cách dễ tiếp cận hơn, nhưng không thể vì muốn dễ hiểu mà bỏ đi những điều kiện, ngoại lệ hay giới hạn có ý nghĩa đối với việc áp dụng.
Tương tự, một nội dung hướng đến thực hành không có nghĩa là đưa ra một công thức để mọi người áp dụng giống nhau. Trong giáo dục sức khỏe, không thể mặc định rằng một hướng dẫn sẽ phù hợp với tất cả mọi người. Cùng một kiến thức, nhưng cách áp dụng có thể khác tùy tình trạng sức khỏe, thói quen và hoàn cảnh của mỗi người. Vì vậy, nội dung cần đủ cụ thể để người học biết mình có thể bắt đầu từ đâu, nhưng cũng đủ rõ ràng để họ nhận biết khi nào việc tự thực hiện không còn phù hợp và cần tìm đến người có chuyên môn.
Nói cách khác, cái khó không nằm ở việc biến kiến thức chuyên môn thành những lời giải thích đơn giản. Cái khó là giữ được sự chính xác của tri thức trong khi khiến tri thức đó trở nên dễ hiểu, có ý nghĩa và có thể áp dụng một cách an toàn trong đời sống.
Sức khỏe càng gần với đời sống, việc giáo dục càng đòi hỏi sự nghiêm túc
Một trong những điều khiến giáo dục sức khỏe khó là khoảng cách giữa kiến thức chuyên môn và những thắc mắc mà con người thực sự quan tâm trong cuộc sống.
Người học thường bắt đầu từ những thắc mắc rất đời thường: Vì sao gần đây mình thường xuyên mệt mỏi, ăn uống thế nào thì phù hợp, làm sao để vận động đúng, tại sao mình khó ngủ, hay khi nào một biểu hiện sức khỏe cần được quan tâm nhiều hơn.
Những thắc mắc ấy tưởng như rất đơn giản, nhưng để giải đáp một cách có trách nhiệm lại không hề đơn giản. Đằng sau một vấn đề có thể liên quan đến nhiều yếu tố và nhiều lĩnh vực khác nhau. Quan trọng hơn, câu trả lời dành cho cộng đồng không thể chỉ dừng ở việc cung cấp một thông tin đúng, mà còn phải giúp người học hiểu điều gì phù hợp để tự thực hiện, điều gì cần thận trọng và khi nào nên tìm đến người có chuyên môn.
Đó là lý do giáo dục sức khỏe không thể được xây dựng theo cách “chuyên gia biết gì thì truyền đạt lại điều đó”.
Tri thức cần được lựa chọn và tổ chức lại từ góc nhìn của người học: Họ đang quan tâm đến điều gì, cần hiểu đến đâu, kiến thức nào thực sự hữu ích trong đời sống, và đâu là giới hạn mà người học không nên tự suy diễn hoặc tự áp dụng.
Đồng thời, người học sức khỏe cũng không phải một nhóm đồng nhất. Một người trẻ tìm hiểu để xây dựng thói quen tốt sẽ có nhu cầu rất khác với người đang chăm sóc cha mẹ, người đang nuôi con, hay người đã xuất hiện một vấn đề sức khỏe cụ thể. Sự khác biệt không chỉ nằm ở tuổi tác, mà còn ở trải nghiệm, hoàn cảnh, mục tiêu và mức độ hiểu biết ban đầu.
Vì thế, bài toán của giáo dục sức khỏe không phải là làm sao đưa được thật nhiều kiến thức lên một nền tảng. Bài toán là làm sao để những tri thức vốn được xây dựng trong các lĩnh vực chuyên môn khác nhau có thể trở thành những nội dung mà một người bình thường có thể hiểu đúng, biết cách sử dụng và biết giới hạn của việc tự áp dụng.
Đây là một công việc đòi hỏi nhiều hơn việc biên soạn nội dung. Nó cần sự đầu tư vào cách lựa chọn kiến thức, cách diễn giải, cách thiết kế trải nghiệm học tập và cả cách xác định trách nhiệm của một nội dung khi được đưa đến cộng đồng.
Từ một vấn đề sức khỏe đến một nhu cầu học tập rộng hơn
Sức khỏe càng gắn trực tiếp với những quyết định mỗi người đưa ra hằng ngày, yêu cầu đối với giáo dục sức khỏe càng cao.
Và chính từ đây, lựa chọn của OM’E trở nên rõ ràng hơn.
OM’E lựa chọn sức khỏe như một chiến lược dài hạn, bởi OM’E không chỉ hướng đến việc cung cấp kiến thức, mà muốn góp phần thay đổi tư duy của con người về việc chăm sóc sức khỏe. Từ tư duy thụ động — chỉ quan tâm đến sức khỏe khi có vấn đề — sang tư duy chủ động chăm sóc sức khỏe, trong đó bao gồm cả việc mỗi người chủ động tìm hiểu, tiếp thu tri thức và từng bước hình thành khả năng tự chăm sóc bản thân một cách phù hợp.
Trong chiến lược đó, học về sức khỏe không phải là việc chỉ tìm kiếm kiến thức khi cơ thể xuất hiện một vấn đề. Chủ động tiếp thu tri thức trở thành một phần của quá trình chủ động chăm sóc sức khỏe. Mỗi người có thể bắt đầu từ điều mình đang quan tâm, tiếp tục tìm hiểu khi nhu cầu thay đổi và từng bước xây dựng hiểu biết cần thiết để đưa ra những lựa chọn phù hợp hơn trong cuộc sống.
Khi tư duy ấy thay đổi, nhu cầu học về sức khỏe cũng không còn là một nhu cầu chỉ xuất hiện trong những thời điểm cơ thể có vấn đề. Mỗi người có thể bắt đầu từ một mối quan tâm rất riêng, nhưng trong quá trình chăm sóc bản thân, những nhu cầu ấy thường mở rộng và liên kết với nhau.
Chẳng hạn, một người làm việc nhiều giờ trước máy tính có thể bắt đầu tìm hiểu vì sao mình thường xuyên đau mỏi cổ vai gáy. Ban đầu, nhu cầu của họ rất cụ thể: Muốn hiểu nguyên nhân và biết mình có thể làm gì để cải thiện. Nhưng khi tìm hiểu sâu hơn, họ có thể nhận ra rằng câu chuyện không chỉ nằm ở một vùng cơ thể. Tư thế làm việc, mức độ vận động, thời gian nghỉ ngơi, giấc ngủ và cả tình trạng căng thẳng đều có thể trở thành những yếu tố đáng quan tâm.
Điều quan trọng ở đây không phải là người đó phải học tất cả những lĩnh vực ấy. Mà là từ một nhu cầu cụ thể, họ có thể dần nhìn thấy những khía cạnh khác của sức khỏe có liên quan đến mình và chủ động lựa chọn điều cần tìm hiểu tiếp theo.
Đó là ý nghĩa của một hệ sinh thái giáo dục chăm sóc sức khỏe chủ động: Không buộc người học đi theo một lộ trình có sẵn, mà tạo ra những điểm kết nối để mỗi người có thể bắt đầu từ nhu cầu của mình, rồi mở rộng hiểu biết khi nhận thức và nhu cầu chăm sóc sức khỏe thay đổi.
Đó cũng là cách OM’E – Nền tảng học chăm sóc sức khoẻ chủ động trực tuyến – được hình thành. OM’E lựa chọn xây dựng một hệ sinh thái giáo dục sức khỏe thay vì tiếp cận sức khỏe như một lĩnh vực đơn lẻ, với 11 dòng giải pháp bao quát nhiều nhu cầu khác nhau trong hành trình chăm sóc sức khỏe của mỗi người.
Từ y học cổ truyền, y học hiện đại, hỗ trợ phục hồi chức năng, dinh dưỡng, spa – massage, làm đẹp, tâm lý, nghệ thuật – sáng tạo đến vận động, mỗi dòng giải pháp mở ra một hướng tiếp cận riêng đối với sức khỏe và đời sống. Sự đa dạng này để mỗi người có thể bắt đầu từ điều mình thực sự quan tâm, đồng thời có thêm những lựa chọn khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe thay đổi.
Bởi trong thực tế, một người không chỉ có một nhu cầu sức khỏe duy nhất và những nhu cầu ấy cũng không đứng yên. Có những điều cần được hiểu để phòng ngừa, có những kỹ năng cần được thực hành, có những vấn đề cần được hỗ trợ và cũng có những nhu cầu chỉ xuất hiện ở một giai đoạn nhất định của cuộc sống. Một hệ sinh thái vì thế không chỉ cần đủ rộng để đáp ứng sự đa dạng ấy, mà còn cần đủ chiều sâu để mỗi lĩnh vực thực sự có giá trị đối với người học.
Đó là cách OM’E hiện thực hóa lựa chọn khó của mình: Không chạy theo việc tạo ra thật nhiều nội dung để học, mà kiên trì xây dựng một hệ sinh thái đủ sâu quanh một nhu cầu nền tảng — giúp mỗi người chủ động hơn trong việc hiểu và chăm sóc sức khỏe của chính mình.
Trung Tâm Đào Tạo & Chăm Sóc Sức Khỏe OM’E Việt Nam
Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội
Hotline: 0966.000.643
Email: [email protected]
Website: https://ome.edu.vn/
