Có một suy nghĩ khá phổ biến khi nói đến việc học về sức khỏe: “Tôi không học y, liệu có hiểu được không?”

Suy nghĩ này không phải không có cơ sở. Sức khỏe là một lĩnh vực rộng, có nhiều thuật ngữ chuyên môn, cơ chế sinh lý phức tạp và những vấn đề không thể chỉ nhìn qua vài dấu hiệu đơn giản mà kết luận.

Nhưng nếu vì thế mà cho rằng chỉ người có nền tảng chuyên môn mới nên học về sức khỏe, chúng ta lại đang đặt ra một rào cản không cần thiết. Bởi học về sức khỏe cho bản thân và đào tạo để trở thành một chuyên gia y tế là hai mục tiêu hoàn toàn khác nhau.

1. Học sức khỏe không đồng nghĩa với học để trở thành bác sĩ

Khi một người học về dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động, hay cách đọc một thông tin sức khỏe, mục tiêu không nhất thiết là để có thể chẩn đoán bệnh hoặc đưa ra phương án điều trị.

Mục tiêu có thể đơn giản hơn rất nhiều:

• Hiểu cơ thể và những nhu cầu cơ bản của mình.
• Biết những yếu tố nào có thể ảnh hưởng đến sức khỏe.
• Biết cách tìm kiếm và đánh giá thông tin.
• Nhận biết khi nào một vấn đề có thể tự chăm sóc và khi nào nên tìm đến nhân viên y tế.
• Có thêm cơ sở để đưa ra những lựa chọn phù hợp trong đời sống hằng ngày.

Đây chính là một phần của hiểu biết sức khỏe – health literacy.

Theo WHO, hiểu biết sức khỏe không chỉ là khả năng đọc thông tin mà còn bao gồm khả năng tiếp cận, hiểu, đánh giá và sử dụng thông tin và dịch vụ y tế để duy trì và cải thiện sức khỏe. Nói cách khác, biết cách hiểu thông tin sức khỏe cũng là một năng lực cần được học.

2. Nhưng nếu không có nền tảng chuyên môn thì có học được không?

Có. Nhưng điều quan trọng là học đúng tầng kiến thức. 

Không phải kiến thức sức khỏe nào cũng yêu cầu người học phải bắt đầu từ giải phẫu, sinh lý học hay bệnh học chuyên sâu. Ví dụ, một người hoàn toàn có thể bắt đầu bằng những câu hỏi rất gần với cuộc sống:

• Tại sao giấc ngủ lại quan trọng?
• Một bữa ăn cân bằng gồm những yếu tố nào?
• Vận động thường xuyên có ý nghĩa gì đối với sức khỏe?
• Stress kéo dài có thể ảnh hưởng đến cơ thể và đời sống như thế nào?
• Làm thế nào để nhận biết một nguồn thông tin sức khỏe đáng tin cậy?

Những câu hỏi này không yêu cầu người học phải có bằng cấp chuyên môn. Điều cần thiết hơn là nội dung phải được xây dựng phù hợp với trình độ người học, giải thích đúng bản chất và chỉ rõ giới hạn của việc tự áp dụng.

3. Vấn đề không nằm ở việc “có chuyên môn hay không”, mà ở việc học đến đâu

Không phải kiến thức sức khỏe nào cũng giống nhau.

Có những nội dung cộng đồng hoàn toàn có thể chủ động học để hiểu và chăm sóc bản thân. Nhưng cũng có những kiến thức và kỹ năng đòi hỏi đào tạo chuyên môn, thực hành có giám sát hoặc chứng chỉ hành nghề theo quy định.

Có thể hình dung việc học sức khỏe thành ba mức độ:

(1) Kiến thức sức khỏe nền tảng

Đây là những kiến thức phục vụ việc hiểu và chăm sóc bản thân trong đời sống như dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động, sức khỏe tinh thần và các yếu tố lối sống. Đây là tầng kiến thức mà mọi người đều có thể bắt đầu.

(2) Kiến thức ứng dụng

Người học bắt đầu đi sâu hơn vào một vấn đề cụ thể, tìm hiểu các yếu tố liên quan, cách theo dõi sức khỏe và những nguyên tắc tự chăm sóc phù hợp. Ở mức độ này, việc lựa chọn nguồn học và người hướng dẫn càng trở nên quan trọng.

(3) Kiến thức và kỹ năng chuyên môn

Đây là những nội dung liên quan đến chẩn đoán, điều trị, thực hiện kỹ thuật chuyên môn hoặc đưa ra quyết định lâm sàng. Những nội dung này không thể được thay thế bằng việc tự đọc một vài tài liệu trên Internet.

Ranh giới này rất quan trọng bởi học để hiểu sức khỏe không có nghĩa là tự biến mình thành người hành nghề y tế.

Đọc thêm: OM’E: GIẢI PHÁP CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHỦ ĐỘNG CHO NGƯỜI VIỆT

4. Học sức khỏe còn giúp chúng ta biết khi nào không nên tự xử lý

Một trong những giá trị quan trọng của hiểu biết sức khỏe không phải là giúp một người “tự giải quyết mọi vấn đề”. Ngược lại, nó có thể giúp họ nhận ra giới hạn của việc tự chăm sóc.

Ví dụ, khi hiểu được những dấu hiệu cảnh báo, một người có thể nhận ra: “Vấn đề này không nên tiếp tục tự tìm cách xử lý ở nhà.” 

Khi hiểu cách sử dụng thông tin y tế, họ cũng có thể đặt câu hỏi rõ ràng hơn khi trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế.

WHO cũng nhấn mạnh rằng tự chăm sóc sức khỏe (self-care) – không thay thế hệ thống y tế hay nhân viên y tế, mà bổ sung cho việc chăm sóc chính thức.

Vì vậy, một người hiểu biết về sức khỏe không phải là người luôn tự xử lý mọi vấn đề. Mà là người biết: Khi nào có thể chủ động? Khi nào cần hỏi thêm? Và khi nào cần tìm đến chuyên môn?

5. Kiến thức chính xác thôi chưa đủ, cách học cũng rất quan trọng

Một tài liệu có thể hoàn toàn chính xác về mặt khoa học nhưng vẫn không phù hợp với người mới bắt đầu.

Nếu người học gặp một đoạn đầy thuật ngữ như “kháng insulin”, “trục hạ đồi – tuyến yên – thượng thận” hay “stress oxy hóa” mà không hiểu những khái niệm đó liên quan gì đến cuộc sống của mình, kiến thức rất khó trở thành hành động.

Đây cũng là lý do cách truyền đạt quan trọng không kém bản thân thông tin.

Nói đơn giản: Biết chưa chắc đã làm được. Nhưng nếu không hiểu, chúng ta lại càng khó biết mình nên bắt đầu từ đâu.

Vậy một người không có chuyên môn nên bắt đầu học như thế nào?

Không nhất thiết phải bắt đầu bằng những kiến thức khó nhất. Có thể bắt đầu từ chính những vấn đề đang xuất hiện trong cuộc sống của mình. Ví dụ:

• Hay mệt → Tìm hiểu về giấc ngủ, dinh dưỡng, vận động và những yếu tố liên quan.
• Thường xuyên đau mỏi khi làm việc → Tìm hiểu về vận động, tư thế, nghỉ ngơi và các yếu tố liên quan.
• Muốn ăn uống tốt hơn → Bắt đầu từ kiến thức dinh dưỡng nền tảng.
• Thường xuyên căng thẳng → Tìm hiểu về stress, giấc ngủ, vận động và sức khỏe tinh thần.
• Sau đó mới mở rộng dần sang những nội dung chuyên sâu hơn.

Nhưng trên thực tế, đây lại là một khó khăn khác. Biết mình muốn học là một chuyện. Biết học ở đâu, học gì trước và học như thế nào lại là chuyện khác.

Internet hiện có rất nhiều thông tin sức khỏe. Người học có thể dễ dàng tìm thấy hàng trăm bài viết, video hay lời khuyên chỉ sau vài thao tác. Nhưng càng nhiều thông tin, việc tự chọn lọc, kiểm chứng và sắp xếp thành một quá trình học có hệ thống càng trở nên khó khăn.Và đây chính là khoảng trống mà một giải pháp học sức khỏe trực tuyến có thể tham gia giải quyết.

OM’E: Giúp việc học sức khỏe thành một hành trình có thể bắt đầu từ con số 0

OM’E – Nền tảng học chăm sóc sức khoẻ chủ động trực tuyến được xây dựng từ một cách tiếp cận khác:

Thay vì đặt câu hỏi “Người học đã có chuyên môn gì?”, câu hỏi quan trọng hơn là: “Người học đang cần hiểu điều gì về sức khỏe của mình?”

Từ đó, việc học có thể bắt đầu từ những chủ đề gần gũi với đời sống và từng bước mở rộng. Không cần có sẵn nền tảng chuyên môn Người học không phải bắt đầu bằng việc tự đọc những tài liệu chuyên ngành phức tạp. Các nội dung được tiếp cận theo hướng dễ hiểu, có cấu trúc và phù hợp với mục tiêu học tập, giúp người mới có thể từng bước xây dựng kiến thức nền tảng trước khi đi sâu hơn. Không phải tự tìm kiếm từng thông tin rời rạc. Một vấn đề sức khỏe thường liên quan đến nhiều khía cạnh.

Ví dụ, khi quan tâm đến tình trạng mệt mỏi, người học có thể muốn hiểu về giấc ngủ, dinh dưỡng, vận động, căng thẳng và nhiều yếu tố khác. Nếu tự tìm kiếm trên Internet, những thông tin này thường xuất hiện dưới dạng những nội dung rời rạc.

Một nền tảng học tập có hệ thống giúp người học tiếp cận các chủ đề theo một cấu trúc rõ ràng hơn, thay vì mỗi lần có một câu hỏi lại bắt đầu tìm kiếm từ đầu.

Học theo điều mình thực sự quan tâm

Không phải ai cũng có cùng nhu cầu sức khỏe. Có người quan tâm đến dinh dưỡng. Có người muốn cải thiện giấc ngủ. Có người muốn hiểu về vận động. Có người quan tâm đến sức khỏe tinh thần…

Vì vậy, học sức khỏe không nhất thiết phải là một chương trình giống nhau cho tất cả mọi người.

Với OM’E, người học có thể chủ động lựa chọn nội dung phù hợp với nhu cầu và mối quan tâm của mình, học từng chủ đề trên nền tảng trực tuyến và tiếp tục mở rộng kiến thức khi có nhu cầu.

Học trực tuyến để việc học có thể đi cùng cuộc sống Một trong những rào cản của việc học sức khỏe là chúng ta thường chỉ nghĩ đến nó khi có thời gian rảnh. Nhưng với hình thức trực tuyến, việc học có thể được đưa vào những khoảng thời gian phù hợp với mỗi người. Một bài học có thể được tiếp cận ngay tại nhà, sau giờ làm việc hoặc trong một khoảng thời gian ngắn dành cho bản thân.

Điều này làm thay đổi cách chúng ta nhìn về việc học sức khỏe: Không nhất thiết phải chờ có vấn đề mới tìm hiểu. Có thể học trước để hiểu hơn, chuẩn bị tốt hơn và chủ động hơn.

Học để chủ động hơn, nhưng luôn biết giới hạn của việc tự chăm sóc 

Học về sức khỏe trước hết là để hiểu và chủ động hơn, chứ không phải để mỗi người tự trở thành chuyên gia hay tự xử lý mọi vấn đề sức khỏe.

Một nền tảng học sức khỏe vì thế không chỉ cung cấp kiến thức, mà còn cần giúp người học hiểu kiến thức đến đâu, có thể áp dụng như thế nào và khi nào cần tìm đến sự hỗ trợ của chuyên môn y tế.

Đây cũng là cách OM’E – Nền tảng chăm sóc sức khoẻ chủ động trực tuyến tiếp cận việc học sức khỏe.

OM’E hướng đến việc xây dựng một môi trường học tập giúp cộng đồng tiếp cận, hiểu và từng bước ứng dụng kiến thức sức khỏe vào đời sống, từ những vấn đề nền tảng đến những chủ đề chuyên sâu hơn.

Người học có thể chủ động tìm hiểu những điều mình quan tâm, nhưng đồng thời hiểu rằng kiến thức phổ thông không thay thế cho việc chẩn đoán, điều trị hay tư vấn chuyên môn.

Khi một vấn đề vượt quá phạm vi tự chăm sóc, việc tìm đến bác sĩ hoặc nhân viên y tế phù hợp vẫn là điều cần thiết.

Bởi chủ động về sức khỏe không có nghĩa là tự mình làm tất cả.

Chủ động là biết mình có thể làm gì, hiểu mình cần tìm hiểu gì và nhận ra khi nào cần đến đúng chuyên môn.

Trung Tâm Đào Tạo & Chăm Sóc Sức Khỏe OM’E Việt Nam

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Hotline: 0966.000.643

Email: [email protected]

Website: https://ome.edu.vn/

Hầu hết chúng ta đều hiểu rằng sức khỏe là tài sản vô giá nhất. Thế nhưng, khi đối mặt với việc chủ động học tập để tự bảo vệ sức khỏe, không ít người lại chần chừ, trì hoãn và mang tâm lý “ngại”: “Khi nào có vấn đề rồi tìm hiểu cũng được.”

Thoạt nhìn, điều này có thể giống như sự thiếu quan tâm. Nhưng nếu nhìn từ góc độ khoa học hành vi và hiểu biết sức khỏe (health literacy), việc một người ngại tìm hiểu về sức khỏe có thể đến từ nhiều nguyên nhân phức tạp hơn.

Một người không chủ động học về sức khỏe không phải là người thiếu ý thức. Họ có thể đang gặp phải những rào cản về nhận thức, cảm xúc, khả năng tiếp cận thông tin hoặc đơn giản là chưa thấy việc học đó đủ liên quan đến cuộc sống hiện tại.

Vậy điều gì thực sự đứng phía sau tâm lý này?

1. Khi chưa thấy cần, rất khó có động lực để học

Một người đang khỏe thường ít có động lực tìm hiểu về sức khỏe hơn một người đang gặp vấn đề. 

Điều này khá dễ hiểu. Khi không đau, không mệt, không có triệu chứng bất thường, sức khỏe thường không tạo ra một “việc cần làm ngay”. Trong khi đó, học một kỹ năng cho công việc có thể mang lại lợi ích rất cụ thể như làm việc tốt hơn, tăng thu nhập hoặc mở ra cơ hội mới.  

Sức khỏe lại khác. Phần lớn lợi ích của việc chăm sóc sức khỏe chủ động không biểu hiện thành một kết quả tức thì. Một người ngủ đủ hôm nay không nhất thiết cảm nhận ngay một thay đổi rõ rệt. Một người duy trì vận động trong nhiều năm cũng khó nhìn thấy giá trị của từng buổi tập.  

Vì vậy, sức khỏe dễ bị xếp sau những việc có cảm giác cấp thiết hơn.  

Đây cũng là một phần của hiểu biết sức khỏe. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hiểu biết sức khỏe (health literacy) không đơn thuần là khả năng đọc thông tin y tế. Nó bao gồm khả năng tiếp cận, hiểu, đánh giá và sử dụng thông tin và dịch vụ liên quan đến sức khỏe để duy trì và cải thiện sức khỏe. 

Nói cách khác, học về sức khỏe không chỉ bắt đầu khi chúng ta bị bệnh. Nó bắt đầu từ việc hiểu cơ thể, nhận biết những yếu tố có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và biết mình nên làm gì trước những vấn đề thường gặp.

Bài đọc thêm: Học Sức Khỏe Online: Những Lợi Ích Giúp Bạn Chủ Động Chăm Sóc Sức Khỏe

2. Sức khỏe là một lĩnh vực khó để “học cho đúng”  

Nếu tìm kiếm một kiến thức về công nghệ, bạn thường có thể tìm thấy một hướng dẫn tương đối rõ ràng. Nhưng với sức khỏe, mọi thứ phức tạp hơn. Một câu hỏi như: “Tôi nên ăn gì để khỏe hơn?” có thể dẫn đến hàng trăm câu trả lời khác nhau: “Không nên ăn tinh bột.”

• “Phải ăn nhiều protein.”

• “Nhịn ăn gián đoạn là tốt.”

• “Không nên nhịn ăn.”

• “Thực phẩm này rất tốt.”

• “Thực phẩm kia cần tránh.”

Khi thông tin xuất hiện quá nhiều và không đồng nhất, người đọc không chỉ phải tìm thông tin, mà còn phải biết đánh giá thông tin.

Họ có thể đọc rất nhiều nhưng vẫn không biết: 

• Thông tin này có đáng tin không?

• Điều này có áp dụng cho trường hợp của mình không?

• Có bằng chứng khoa học đủ mạnh không?

• Tôi nên làm gì sau khi đọc?

Với một người không có nền tảng chuyên môn, đó là một nhiệm vụ không hề đơn giản. Quá trình học vì thế có thể trở nên mệt mỏi ngay từ trước khi thực sự bắt đầu. 

3. Quá nhiều thông tin đôi khi lại khiến người ta muốn… tránh thông tin

Internet giúp chúng ta tiếp cận thông tin sức khỏe dễ dàng hơn bao giờ hết. Nhưng “dễ tìm” không đồng nghĩa với “dễ hiểu” và “dễ sử dụng”.

Điều này được phản ánh trong nghiên cứu “Prevalence and predictors of medical information avoidance: a systematic review and meta-analysis” của Offer và cộng sự, công bố trên Annals of Behavioral Medicine năm 2025.

Nghiên cứu tổng hợp 92 nghiên cứu cùng 6 bộ dữ liệu cá nhân, với hơn 564.000 người tham gia tại 25 quốc gia. Kết quả cho thấy gần 1/3 người tham gia có xu hướng tránh hoặc có khả năng tránh thông tin y tế. Trong đó, quá tải thông tin nằm trong nhóm những yếu tố dự báo mạnh đối với xu hướng né tránh thông tin. 

Điều này giúp giải thích một nghịch lý: Không phải cứ có nhiều thông tin hơn thì con người sẽ chủ động chăm sóc sức khỏe hơn. 

Nếu thông tin quá nhiều, quá khó hiểu hoặc quá khó đánh giá, người tiếp nhận có thể chuyển từ: “Tôi muốn tìm hiểu” sang: “Thôi, càng đọc càng rối”. Và cuối cùng là không tìm hiểu nữa.

4. Không ngại học, chỉ sợ… càng tìm hiểu càng lo

Một vấn đề khác xuất hiện khi mọi người tìm kiếm thông tin sức khỏe trên Internet là sự lo lắng.

Chỉ cần nhập một triệu chứng đơn giản vào công cụ tìm kiếm, người đọc có thể nhanh chóng bắt gặp hàng loạt khả năng khác nhau, từ những nguyên nhân thông thường đến những bệnh lý nghiêm trọng. Điều này có thể khiến việc tìm hiểu sức khỏe trở thành một trải nghiệm gây căng thẳng. 

Đáng chú ý, nghiên cứu “Is There a Relationship Between Online Health Information Seeking and Health Anxiety? A Systematic Review and Meta-Analysis” của Wang và cộng sự, công bố trên Health Communication năm 2024, cho thấy mối liên hệ giữa việc tìm kiếm thông tin sức khỏe trực tuyến và lo âu về sức khỏe. Tuy nhiên, nghiên cứu không chứng minh rằng việc tìm kiếm thông tin trực tuyến trực tiếp gây ra lo âu.

Vì vậy, vấn đề không phải là “đừng tìm hiểu”, mà là biết cách tìm hiểu và đánh giá thông tin sức khỏe để phân biệt đâu là kiến thức tham khảo, đâu là thông tin đáng tin cậy và đâu là nội dung không nên tự áp dụng.

Bài viết liên quan: Nguồn Học Sức Khỏe Uy Tín: Chọn Đúng Để Học Đúng

5. Biết một điều tốt cho sức khỏe chưa có nghĩa là sẽ làm được 

Có một câu nói rất quen thuộc: “Ai chẳng biết phải ngủ đủ, ăn uống hợp lý và vận động.” Đúng. Nhưng biết là một chuyện. Thực hiện lại là chuyện khác.

Một người có thể biết rằng vận động có lợi nhưng vẫn khó duy trì thói quen. Có thể biết rằng ngủ đủ quan trọng nhưng vẫn thường xuyên thức khuya. Có thể biết ăn uống cân bằng là tốt nhưng không biết thế nào là “cân bằng” trong chính hoàn cảnh của mình.

Điều này cũng được phản ánh trong nghiên cứu “Health literacy, social cognition constructs, and health behaviors and outcomes: A meta-analysis” của McAnally và Hagger, công bố trên Health Psychology năm 2023. Phân tích 203 nghiên cứu cho thấy hiểu biết sức khỏe có mối liên hệ với hành vi sức khỏe, trong đó niềm tin vào khả năng thực hiện hành vi và thái độ có thể đóng vai trò nhất định trong việc chuyển kiến thức thành hành động.

Nói cách khác, biết điều gì tốt cho sức khỏe chưa đồng nghĩa với việc chúng ta có thể dễ dàng biến điều đó thành một thói quen.

6. Có lẽ vấn đề không phải là chúng ta lười học về sức khỏe

Nhìn từ những nghiên cứu trên, có thể thấy một bức tranh khác.

Nhiều người không hẳn không quan tâm đến sức khỏe. Họ có thể đang gặp một hoặc nhiều rào cản:

• Chưa thấy cần → Khó tạo động lực.
• Thông tin quá phức tạp → Khó bắt đầu.
• Thông tin quá nhiều → Khó lựa chọn.
• Thông tin trái chiều → Khó đánh giá.
• Tìm kiếm quá nhiều → Có thể phát sinh lo lắng.
• Biết nhưng không biết áp dụng → Khó biến kiến thức thành hành động.

Vì vậy, bài toán của giáo dục sức khỏe không chỉ là cung cấp thêm thông tin. Nó còn là làm cho thông tin: Dễ tiếp cận hơn → Dễ hiểu hơn → Dễ đánh giá hơn → Dễ áp dụng hơn.

Đó cũng là khoảng trống mà giáo dục sức khỏe cộng đồng cần hướng tới: Không chỉ đưa kiến thức đến với người học, mà còn giúp kiến thức trở nên gần gũi, dễ hiểu và có thể sử dụng trong đời sống. 

Với OM’E – Nền tảng học chăm sóc sức khoẻ chủ động trực tuyến, cách tiếp cận này được thể hiện qua việc xây dựng các nội dung sức khỏe theo hướng gần với những vấn đề mà mỗi người có thể gặp trong cuộc sống hằng ngày, thay vì bắt đầu từ những kiến thức chuyên môn quá xa lạ với người không chuyên.

Bởi nếu một người đã ngại học vì “khó hiểu”, thì việc cung cấp thêm những nội dung khó hiểu sẽ không giải quyết được vấn đề.

Nếu họ ngại vì “không biết bắt đầu từ đâu”, thì điều cần thiết không phải là thêm hàng trăm kiến thức, mà là giúp họ tìm được điểm bắt đầu phù hợp.

7. Vậy nên bắt đầu học về sức khỏe từ đâu? 

Có lẽ không cần bắt đầu bằng một danh sách hàng trăm kiến thức. Cũng không cần cố đọc hết mọi thứ về sức khỏe.

Một cách thực tế hơn là bắt đầu từ những câu hỏi gần với chính cuộc sống của mình:

• Vì sao tôi thường xuyên cảm thấy mệt?
• Ngồi lâu ảnh hưởng thế nào đến cơ thể?
• Tôi cần vận động bao nhiêu là phù hợp?
• Một bữa ăn cân bằng thực sự gồm những gì?
• Làm thế nào để xây dựng giấc ngủ tốt hơn?
• Khi nào một triệu chứng thông thường cần được lưu ý?
• Làm thế nào để nhận biết một thông tin sức khỏe đáng tin cậy?

Đây cũng là cách OM’E xây dựng nội dung: Bắt đầu từ những câu hỏi và nhu cầu sức khỏe thực tế, sau đó đưa người học tiếp cận kiến thức theo cách dễ hiểu hơn, thay vì yêu cầu họ phải có sẵn kiến thức chuyên môn mới có thể bắt đầu.

Từ một câu hỏi, tìm một nguồn đáng tin. Từ một kiến thức, thử hiểu cách áp dụng. Từ một thay đổi nhỏ, quan sát phản ứng của cơ thể và điều chỉnh phù hợp. Đó có thể là một cách tiếp cận thực tế hơn nhiều so với việc cố gắng “học thật nhiều về sức khỏe”.

8. Với OM’E, học về sức khỏe không phải để trở thành chuyên gia 

Mục tiêu của việc học về sức khỏe không phải là biến mỗi người thành một chuyên gia y tế mà quan trọng hơn là giúp mỗi người hiểu cơ thể mình tốt hơn, biết cách tiếp cận thông tin một cách có chọn lọc và có thêm năng lực để đưa ra những lựa chọn phù hợp cho sức khỏe hằng ngày.

Đây cũng chính là lý do OM’E không chỉ đặt vấn đề ở việc “có thêm kiến thức”, mà hướng đến việc giúp kiến thức sức khỏe trở nên dễ tiếp cận, dễ hiểu và gần với những lựa chọn mỗi người phải đưa ra trong cuộc sống hằng ngày.

Vì thế, thay vì chờ đến khi cơ thể lên tiếng mới bắt đầu tìm hiểu, có thể chúng ta nên đổi một câu hỏi: Không phải “Khi nào có bệnh tôi mới cần học về sức khỏe?” mà là: “Tôi có thể hiểu thêm điều gì về sức khỏe của mình ngay từ hôm nay?” 

Đôi khi, chăm sóc sức khỏe chủ động không bắt đầu bằng một thay đổi thật lớn. Nó bắt đầu bằng một câu hỏi đúng, một nguồn thông tin đáng tin và một điều nhỏ có thể làm tốt hơn mỗi ngày.

Trung Tâm Đào Tạo & Chăm Sóc Sức Khỏe OM’E Việt Nam

Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành phố Hà Nội

Hotline: 0966.000.643

Email: [email protected]

Website: https://ome.edu.vn/

Thay đổi thói quen không dễ, nhưng có thể bắt đầu từ những bước nhỏ như tạo động lực, gắn thói quen mới với thói quen cũ, giảm mức độ kỳ vọng và đặt ra mục tiêu cụ thể. Hãy cùng OM’E Việt Nam tìm hiểu chi tiết trong bài viết này!  

Tại sao cần thay đổi thói quen sức khỏe?

Phần lớn gánh nặng bệnh tật hiện nay không đến từ di truyền, lây nhiễm hay virus mà do chính lối sống của mỗi người. Báo Sức Khỏe & Đời sống đã dẫn chứng thông tin từ WHO cho biết tại Việt Nam, bệnh không lây nhiễm hiện chiếm khoảng 80% số cả tử vong. Cũng theo WHO, có khoảng 70-80% người Việt không biết mình mắc bệnh tăng huyết áp hoặc tiểu đường, dẫn đến không được điều trị kịp thời.  

Trong khi đó, những căn bệnh như tiểu đường tuýp 2, tim mạch hay các vấn đề dẫn đến đột quỵ đều có thể phòng ngừa nhờ vào việc thay đổi thói quen sức khỏe hoặc giảm thiểu tác hại khi được phát hiện sớm. 

Những khó khăn thường gặp khi thay đổi thói quen sức khỏe

Về lý thuyết, thay đổi thói quen sức khỏe là một vấn đề đơn giản, nhưng thực tế phần lớn người mọi người đều vấp phải nhiều rào cản trong quá trình này, trong đó bao gồm bốn yếu tố cụ thể. 

Thiếu động lực 

Động lực không phải là một cảm xúc tự nhiên xuất hiện rồi duy trì mãi, mà nó gắn chặt với niềm tin của một người vào khả năng thành công của chính mình. Nhà tâm lý học Albert Bandura, người đặt nền móng cho lý thuyết self-efficacy (niềm tin vào năng lực bản thân), giải thích rằng niềm tin vào năng lực bản thân là yếu tố quyết định cách con người suy nghĩ, hành xử và cảm nhận, tác động lên hầu như mọi khía cạnh tâm lý và động lực. 

Thói quen cũ và mới 

Bản chất của thói quen là hành vi được kích hoạt tự động bởi bối cảnh thay vì một quyết định có ý thức, do đó không dễ dàng để bạn có thể từ bỏ các thói quen đã theo mình trong thời gian dài. 

Phillippa Lally và cộng sự tại Đại học College London đã theo dõi quá trình hình thành hành vi mới của 96 tình nguyện viên trong 12 tuần. Kết quả công bố trên  công bố trên European Journal of Social Psychology cho thấy thời gian để một hành vi đạt 95% mức độ tự động hóa dao động từ 18 đến 254 ngày, tùy từng người và từng loại hành vi. Điều này lý giải vì sao chúng ta rất khó bỏ thói quen cũ đồng thời cho thấy thói quen mới cần thời gian dài để hình thành. 

Kỳ vọng quá nhanh 

Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất khiến người ta bỏ cuộc khi thay đổi thói quen sức khỏe chính là đặt kỳ vọng quá cao vào kết quả. Chẳng hạn giảm cân chỉ sau hai ngày nhịn ăn gián đoạn, gan sạch mỡ chỉ sau một tuần kiêng thịt đỏ hay thể lực cải thiện rõ rệt chỉ sau 3 ngày tập kháng lực hoặc một thói quen mới trở nên tự nhiên mà chỉ sau 2 ngày. 

Thế nhưng, những thay đổi về sức khỏe đòi hỏi thời gian dài để tích lũy và tạo ra kết quả cụ thể. Khi tình trạng thực tế không diễn ra nhanh như kỳ vọng, chúng ta dễ rơi vào cảm giác thất vọng và tiếp tục duy trì lối sống cũ. 

Không biết bắt đầu từ đâu

Thay đổi các thói quen liên quan đến sức khỏe như ăn uống, tập luyện hay điều chỉnh nhịp sinh học là một quá trình phức tạp. Nhiều người không biết bắt đầu từ đâu nên dù có mục tiêu, họ vẫn giậm chân tại chỗ từ ngày này qua ngày khác. Mặt khác, không ít người thay đổi đột ngột mọi thói quen cùng lúc. Hai hành động này đều dễ gây nản chí hoặc choáng ngợp và dẫn đến kết quả cuối cùng là bỏ cuộc.

Đọc thêm: Mọi Thay Đổi Về Sức Khỏe Đều Bắt Đầu Từ Nhận Thức

Mẹo thay đổi thói quen sức khỏe hiệu quả

Thay đổi thói quen không dễ, nhưng có thể bắt đầu từ những bước nhỏ dựa trên việc loại bỏ từng rào cản. Khi chọn đúng phương pháp và có đủ kiên trì, việc xây dựng thói quen sức khỏe mới không nằm ngoài khả năng của bất kỳ ai. 

Tạo ra tiến bộ mỗi ngày để gia tăng động lực 

Thay vì chờ đợi “có động lực” rồi mới hành động, bạn có thể tạo ra những tiến bộ nho nhỏ để nuôi dưỡng động lực: 

• Chọn một mục tiêu nhỏ đến mức hoàn toàn có thể thực hiện mà không đòi hỏi quá nhiều cố gắng, ví dụ đi bộ nhanh 10 phút thay cho việc chạy bộ 1 giờ.
• Ghi nhận mỗi lần hoàn thành một hoạt động cải thiện sức khỏe để nhận thấy được sự tiến bộ của bản thân.
• Tìm một tấm gương đã vượt thắng các vấn đề về sức khỏe tương tự như giảm cân thành công, điều trị ung thư thành công hay cải thiện tình trạng tiểu đường để củng cố niềm tin cho bản thân. 
• Không so sánh bản thân với người đã duy trì thói quen sức khỏe lâu dài để tránh nản lòng. 

Thay thế các thói quen cũ 

Thói quen cũ đã ghi sâu vào phản xạ nên việc loại bỏ trong thời gian ngắn là bất khả thi. Cách hiệu quả hơn là thay thế nó bằng cách gắn một thói quen mới lên thói quen cũ: 

• Xác định thời gian và bối cảnh của thói quen cũ, chẳng hạn như ăn vặt khi nằm lướt TikTok vào buổi tối. 
• Đặt một hành vi thay thế vào đúng thời điểm đó, chẳng hạn thay đồ ăn vặt chiên rán bằng các loại hạt óc chó, hạnh nhân hoặc thực phẩm lành mạnh hơn. 
• Thay đổi môi trường xung quanh bằng cách không để đồ ăn vặt trong tầm mắt hoặc chuyển hoạt động lướt TikTok thành chăm sóc cây cảnh hoặc dọn dẹp nhà cửa. 

Đặt mốc thời gian cụ thể

Đặt lại kỳ vọng đúng mức sẽ giúp duy trì nỗ lực thay đổi thói quen lâu dài hơn. 

• Xác định thời gian cần thiết để thay đổi một thói quen, tối thiểu là 18 ngày. 
• Cố gắng duy trì thói quen hàng ngày và không bỏ cuộc khi lỡ mất chuỗi cải thiện trong 1-2 ngày. 
• Theo dõi tiến trình theo tuần hoặc theo tháng thay vì theo ngày để tránh cảm giác thất vọng. 
• Tự thưởng cho bản thân ở mỗi cột mốc tuần hoặc tháng khi giữ được chuỗi hành động mới. 

Thay đổi thói quen sức khỏe bài bản cùng OM’E Việt Nam 

OM’E Việt Nam là nền tảng cung cấp các khóa học trực tuyến liên quan đến kiến thức chăm sóc sức khỏe toàn diện. OM’E mang đến cho mỗi người học một hệ sinh thái bài giảng và hướng dẫn cải thiện sức khỏe thể chất cũng như tinh thần, bao gồm các khía cạnh:

Dinh dưỡng: Tập trung xây dựng thói quen ăn uống khoa học, cân bằng âm dương và hỗ trợ phòng bệnh và phục hồi. Các khóa học tiêu biểu gồm dinh dưỡng cho người lớn (thực đơn cá nhân hóa), dinh dưỡng cho bệnh người bệnh (dạ dày, tiểu đường, gan mật, gout…), dinh dưỡng cho nhân viên văn phòng, cho người kém hấp thu, cho tuổi dậy thì, cơ sở về vitamin – khoáng chất và các khóa chuyên sâu hỗ trợ bệnh lý cụ thể.

Y học cổ truyền & Xoa bóp bấm huyệt: Nhấn mạnh phương pháp tự nhiên, huyệt đạo, dưỡng sinh và phục hồi không dùng thuốc. Các khóa học bao gồm hướng dẫn xoa bóp bấm huyệt tại nhà/cho người cao tuổi, huyệt đạo cho người tập Yoga, phục hồi sức khỏe hậu Covid bằng Y học cổ truyền, cải thiện trào ngược dạ dày thực quản bằng huyệt đạo và dưỡng sinh, xoa bóp bấm huyệt tăng cường chức năng thị giác (trung niên, cao tuổi) cùng các khóa thông kinh lạc, giảm đau mỏi và mệt mỏi.

Đọc thêm: Talkshow “Con Đường Học Trị Liệu” – Tập 3: Massage – Xoa Bóp: Thư Giãn Và Chữa Lành Thân Tâm

Tâm lý & Cảm xúc: Giúp quản lý cảm xúc, xây dựng mối quan hệ lành mạnh và cân bằng tinh thần. Các khóa học có thể kể đến là nuôi dạy con thời đại số, nghệ thuật digital detox, học cách yêu bản thân, làm chủ cảm xúc và tâm trạng bằng Y học phương Đông, nhận diện và vượt qua trầm cảm/ stress/ ám ảnh sợ xã hội, giao tiếp phi bạo lực/giao tiếp trong tình yêu, ứng dụng tâm lý học tích cực, xây dựng sự tự tin, chữa lành sang chấn tâm lý (PTSD) bằng nghệ thuật, thực hành chánh niệm.

Giáo dục đặc biệt & Chăm sóc trẻ em: Hỗ trợ phụ huynh và trẻ có nhu cầu đặc biệt, tập trung can thiệp sớm. Các khóa học gồm cách nuôi dạy trẻ tăng động giảm chú ý (ADHD), trị liệu rối loạn giác quan/cảm giác cho trẻ tự kỷ, can thiệp ăn uống cho trẻ tự kỷ, kỹ thuật can thiệp sớm rối loạn âm lời nói, ứng dụng phương pháp ABA/PECS (giao tiếp bằng tranh), cẩm nang chăm sóc trẻ sơ sinh (0-1 tháng tuổi), tối ưu dòng sữa mẹ, viêm phổi trẻ em và giao tiếp cùng trẻ đặc biệt.

Vận động / Fitness / Yoga: Rèn luyện thể chất, phục hồi và thư giãn. Các khóa học nổi bật là hướng dẫn tự tập Kickboxing cơ bản tại nhà và Yoga cho nhiều đối tượng (phụ nữ trung niên, mẹ bầu (tam cá nguyệt đầu và cuối), nhân viên văn phòng, người mới bắt đầu) và các bài Yoga phục hồi sau tai biến, các khóa vận động nâng cao sức bền và tính linh hoạt. 

Y học hiện đại & Chăm sóc bệnh lý cụ thể: Cung cấp kiến thức cập nhật về phòng bệnh và hỗ trợ điều trị. Các khóa học là chăm sóc và phòng ngừa toàn diện bệnh lý đái tháo đường, chăm sóc và dự phòng bệnh lý mạch vành, chăm sóc an toàn các bệnh hô hấp cấp do virus, loãng xương, chăm sóc da nhạy cảm, phục hồi cho phụ nữ sau sinh, phòng thai an toàn và chăm sóc người cao tuổi sa sút trí tuệ.

Nghệ thuật sáng tạo & làm đẹp: Kết hợp trị liệu cảm xúc và chăm sóc bản thân. Các khóa học tiêu biểu gồm thanh nhạc cơ bản, thiết kế hoa nghệ thuật/bó hoa mini, liệu pháp nghệ thuật chữa lành cảm xúc, làm chậm lão hóa da, nhận biết và xử lý mụn trứng cá cùng các khóa Spa/ Massage chuyên nghiệp.

Hành trình học tập cùng OM’E Việt Nam giúp bạn nhận diện vấn đề, hiểu rõ tình trạng của cơ thể và các yếu tố nguy cơ; tiếp cận thông tin khoa học chính thống, được kiểm chứng rõ ràng. Nhờ đó, bạn sẽ tự tin hơn trong việc thực hành chăm sóc sức khỏe đồng thời chủ động thời theo dõi và điều chỉnh thói quen sao cho cải thiện sức khỏe tổng thể. 

Chúng ta đều biết thay đổi thói quen không dễ, nhưng có thể bắt đầu từ những bước nhỏ. Thay vì kỳ vọng vào sự thay đổi mang tính bước ngoặt trong thời gian ngắn, hãy tập trung vào những hành động nhỏ và duy trì đủ lâu để hình thành thói quen. Nếu bạn thường xuyên gặp khó khăn trong việc xây dựng thói quen sức khỏe, hãy liên hệ với OM’E Việt Nam để nâng cao nhận thức, mở rộng kiến thức sức khỏe và có thêm động lực thay đổi. 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHỦ ĐỘNG OM’E VIỆT NAM

• Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội
• Hotline: 0966.000.643
• Website: ome.edu.vn
• Email: [email protected] 

Mọi thay đổi về sức khỏe đều bắt đầu từ nhận thức tính nghiêm trọng của các vấn đề hiện tại. Khi hiểu rằng những thói quen tưởng chừng nhỏ nhặt cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe về lâu dài, mỗi người sẽ có động lực thay đổi lối sống lành mạnh hơn. Từ đó, việc chăm sóc sức khỏe không còn là phản ứng thụ động khi bệnh tật xuất hiện mà trở thành quá trình chủ động phòng ngừa, nhận diện, điều chỉnh và duy trì lựa chọn có lợi cho sức khỏe.  

Vì sao nhận thức là khởi đầu của mọi thay đổi sức khỏe? 

Nhiều người tin rằng thay đổi sức khỏe bắt đầu từ ý chí hoặc kỷ luật, nhưng trên thực tế, ý chí chỉ phát huy tác dụng khi một người đã thực sự nhận thức được vấn đề của mình. Nhận thức đóng vai trò như bộ lọc quyết định hành động. Khi nhận thức thay đổi, hành vi thường khác biệt một cách tự nhiên. 

Mặt khác, nhận thức không đồng nghĩa với việc hiểu biết về kiến thức sức khỏe. Một người có thể biết rõ tác hại của việc thức khuya nhưng vẫn thức khuya mỗi ngày vì kiến thức đó chưa được chuyển hóa thành nhận thức. Nhận thức đòi hỏi sự liên hệ giữa thông tin và tình huống cụ thể, ví dụ là không chỉ nằm ở mức biết rằng “thức khuya có hại” mà còn nhận ra việc mình thức khuya làm giảm khả năng tập trung, suy giảm trí nhớ, ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc và năng lực cạnh tranh cốt lõi. Chính sự liên hệ mang tính cá nhân hóa này góp phần tạo ra động lực thay đổi. 

Hành trình thay đổi nhận thức sức khỏe bắt đầu từ đâu?

Mọi thay đổi về sức khỏe đều bắt đầu từ nhận thức. Việc nhận diện các vấn đề về sức khỏe sẽ thúc đẩy bạn hành động.  

Nhận ra vấn đề

Ở giai đoạn đầu tiên, mỗi người cần học cách nhận diện những nguy cơ gây hại cho sức khỏe từ chính những thói quen diễn ra hằng ngày, chẳng hạn như thức khuya, thường xuyên sử dụng thực phẩm siêu chế biến, lười vận động hay duy trì lối sống kém lành mạnh. Đây là bước khởi đầu quan trọng, bởi nếu không nhìn nhận thẳng vào vấn đề, chúng ta rất khó có động lực để thay đổi. 

Nhận diện nguy cơ không chỉ đơn thuần là ý thức một thói quen có thể gây hại, mà còn là quá trình nhìn lại mối liên hệ giữa hành vi hiện tại và sức khỏe về lâu dài. Khi một người bắt đầu đặt câu hỏi: “Thói quen này đang tác động như thế nào đến cơ thể?”, họ không còn hành động hoàn toàn theo thói quen, sở thích hay xu hướng. Thay vào đó, họ bắt đầu suy nghĩ trước mọi hành động và lựa chọn của mình. Chính sự thay đổi trong cách nhìn nhận này tạo nền tảng cho một quá trình thay đổi nhận thức toàn diện hơn về sức khỏe. 

Hiểu nguyên nhân 

Sau khi nhận ra vấn đề, bước tiếp theo là tìm hiểu nguyên nhân. Bởi nếu chỉ biết một thói quen có hại mà không hiểu vì sao mình vẫn lặp lại nó, chúng ta khó có thể thay đổi hành động. Chẳng hạn, thói quen thức khuya có thể bắt nguồn từ việc không cân bằng giữa công việc và cuộc sống, ăn khuya, uống cà phê hoặc sử dụng điện thoại trước khi ngủ. 

Vì vậy, thay đổi nhận thức về sức khỏe không dừng lại ở việc xác định vấn đề mà đi cần đi sâu hơn vào lý do dẫn đến vấn đề đó. Khi hiểu được nguyên nhân, mỗi người mới có thể xác định đúng điểm cần thay đổi. Đây cũng là cơ sở để điều chỉnh thói quen một cách phù hợp và lâu dài. 

Xác định điều cần thay đổi và bắt đầu từ hành động nhỏ 

Bạn không thể thay đổi toàn bộ thói quen sức khỏe trong cùng một thời điểm. Mỗi người cần xác định đâu là vấn đề cốt lõi cần điều chỉnh trước nhất. Não bộ có xu hướng thích những điều đơn giản nên bạn hãy bắt đầu từ việc nhỏ nhất. Chẳng hạn, bạn nên bắt đầu bằng việc chọn một khung giờ ngủ nhất định và duy trì đều đặn hàng ngày. 

Khi mục tiêu được xác định và đo lường rõ ràng, quá trình thay đổi sẽ trở nên khả thi hơn. Quan trọng hơn, việc bắt đầu từ một số thay đổi phù hợp thay vì ôm đồm mọi thứ cùng lúc giúp giảm áp lực và tạo nền tảng để duy trì những thói quen lành mạnh trong dài hạn. 

Đọc thêm: Học Đúng Phương Pháp – Chìa Khóa Thay Đổi Hành Vi Sức Khỏe

OM’E Việt Nam – thay đổi nhận thức sức khỏe cùng người Việt

OM’E Việt Nam là đơn vị tiên phong trong việc phổ cập kiến thức chăm sóc sức khỏe chủ động đến cộng đồng. Sứ mệnh cốt lõi của OM’E là nâng cao nhận thức để mỗi người Việt tự chủ động chăm sóc sức khỏe Thân – Tâm – Trí, phòng bệnh chủ động và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Đọc thêm: OM’E: GIẢI PHÁP CHĂM SÓC SỨC KHỎE CHỦ ĐỘNG CHO NGƯỜI VIỆT

OM’E xây dựng hệ thống học online, kết nối hàng trăm chuyên gia đầu ngành để phát triển hệ sinh thái khóa học thực tiễn. Các khóa học tập trung vào:

• Y học cổ truyền và hiện đại
• Dinh dưỡng, vận động, tâm lý, cảm xúc
• Giáo dục đặc biệt (trẻ ADHD, tự kỷ, rối loạn ngôn ngữ…)
• Chăm sóc người cao tuổi, nuôi dạy con, làm đẹp, nghệ thuật…

Mục tiêu của mỗi khóa học là giúp mỗi người trở thành “bác sĩ tự thân”, có khả năng nhận diện vấn đề, tiếp cận tri thức y tế có kiểm chứng và thực hành đúng để xây dựng nền tảng sức khỏe vững chắc. 

Có thể khẳng định rằng mọi thay đổi về sức khỏe đều bắt đầu từ nhận thức. Khi hiểu rõ những nguy cơ, nguyên nhân và tác động của các thói quen và lối sống hiện tại đến sức khỏe toàn diện, mỗi người sẽ có động lực và định hướng để thay đổi. Nhận thức đúng không chỉ giúp chúng ta đưa ra những lựa chọn tốt hơn cho sức khỏe, mà còn tạo nền tảng để biến những thay đổi nhỏ thành thói quen bền vững trong cuộc sống. 

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO VÀ CHĂM SÓC SỨC KHOẺ CHỦ ĐỘNG OME VIỆT NAM

• Địa chỉ: Số 116 Trần Vỹ, Phường Phú Diễn, Thành Phố Hà Nội
• Hotline: 0966.000.643
• Website: ome.edu.vn
• Email: [email protected]